نگاهی به فرهنگ‌های زبان پهلوی

Videvdad

یدالله منصوری: کهن ترین فرهنگ‌های برجای‌مانده زبان پهلوی به نام‌های اوئیم ایوک و فرهنگ پهلویک به دوران ساسانیان می‌رسد؛ اما تاریخ نگارش آن‌ها را می‌توان در بازه‌ی پایانی آن دوران تا سده سوم هجری جای داد. وجه تسمیه فرهنگ اوئیم ایوک این است که نخستین سرواژه (مدخل) آن اوئیم، واژه‌ای اوستایی به معنی «یک»، است و در مقابل آن ایوک، واژه‌ای پهلوی باز به معنی «یک» آمده است. همچنان که از این نامگذاری برمی‌آید، این اثر یک فرهنگ اوستایی به پهلوی است. در این فرهنگ، ۱۰۰۰ واژه اوستایی به ۲۲۵۰ واژه پهلوی برگردانده شده است. در آغاز آن آمده که «این رساله برای شناختن سخنان و واژگان اوستایی است و اینکه زند (= ترجمه پهلوی) آن‌ها چه و چگونه است». این فرهنگ دارای ۲۷ در (= باب) است و بر پایه موضوع – شمار و اعداد و برخی قیدها (در ۱)، ضمایر (در ۲)، اندام تن و ویژگی آن‌ها (در ۳)، واژه‌های اوستایی بر پایه نخستین حرف آن‌ها (بخشی از در ۴ و درهای ۵ تا ۲۴)، تاوان گناه و جریمه‌ها (در ۲۵)، اندازه‌گیری زمان (در ۲۷) – سامان یافته است. گردآورنده ناشناخته آن می‌خواسته دشواری واژه‌های اوستایی را برای گزارشگران اوستا آسان سازد. ارزش این فرهنگ در آن است که واژه‌های نوشته‌های اوستایی دوران ساسانی و پس از آن را که اکنون در دست نیست، در بردارد.

 

دنباله‌ی جُستار «نگاهی به فرهنگ‌های زبان پهلوی» را به دیسه‌ی پی‌دی‌اف از «اینجا» دریافت فرمایید.

 

جستارهای وابسته

  • بارگیری «فرهنگ روایت دینی»بارگیری «فرهنگ روایت دینی» بزرگمهر لقمان: «فرهنگ روایت دینی» نوشته‌ای پارسی از سال ۱۰۲۳ یزدگردی است. «منوچهر سنجانا» -نویسنده‌ی آن- پارسی را خوب نمی‌دانسته و گویا برای یادگیری خود این فرهنگ‌واره‌ را فراهم آورده است. فرهنگ‌هایی از این دست، نشانگر تراداد [=سنت] فرهنگ‌نویسی در بخشی از گستره‌ی شهرآیینی ایرانی (گجرات) و نیز پیوند بهدینان آن پهنه با زبان پارسی است. […]
  • کتاب سوم دینْ‌کردکتاب سوم دینْ‌کرد دینْ‌کرد یا دینکرت کتاب سترگی است به زبان پارسی میانه «پهلوی»، که آن را به‌ درستی «دانشنامه‌ی مَزْدَیَسْنی» یا «درسنامه‌ی دین مزدایی (زرتشتی)» خوانده‌‌اند. «پارسی‌انجمن» از آن رو که دینکرد افزون بر دانش نیاکانمان، گنجینه‌ای پربار از واژگان ایرانی ست، آن را برای بارگذاری پیشنهاد […]
  • نگاهی به گذر واژه‌ها از پهلوی به پارسی نونگاهی به گذر واژه‌ها از پهلوی به پارسی نو سامان حسنی: زبان پهلوی زبانی است توانمند و نسکهای چندی از این زبان با واژه‌های فراوان به یادگار مانده است. بسیاری از این واژه‌ها وارد زبان پارسی شده‌اند؛ ولی بسیاری دیگر به فراموشی سپرده شده‌اند. با در نگر داشتن چگونگی روند دگردیسی واژه‌ها در گذر از زبان پهلوی به زبان پارسی می‌توان واژه‌های فراموش شده را دوباره در زبان پارسی به کار گرفت […]
  • بارگیری «فرهنگ کوچک زبان پهلوی» مکنزی (نسخه پارسی و انگلیسی)بارگیری «فرهنگ کوچک زبان پهلوی» مکنزی (نسخه پارسی و انگلیسی) پارسی‌انجمن: «فرهنگ کوچک زبان پهلوی» نوشتهٔ دیوید نیل مکنزی دربردارندهٔ نزدیک به ۴۰۰۰ واژه پارسیگ [= پهلوی] است. مکنزی کوشیده است تا آوانویسی واژه‌ها نزدیک به آوایی باشد که در سدهٔ سوم ترسایی -دوران شکوفایی شاهنشاهی ساسانی- کاربرد داشته […]
  • زبان و ادبیات پهلوی (فارسی میانه) و نامه‌ی تنسر به گشنسپزبان و ادبیات پهلوی (فارسی میانه) و نامه‌ی تنسر به گشنسپ نویسنده‌ی «زبان و ادبیات پهلوی (فارسی میانه)» زنده‌یاد «جهانگیر تاوادیاست که در بخش‌های گوناگون کتاب به بررسی و اعتبارسنجی نوشته‌های موجود در زبان پهلوی می‌پردازد. نامه‌ی تنسر به گشنسپ را نیز در آغاز سده‌ی هفتم قمری، پور اسفندیار از عربی به فارسی ترجمه کرده و آن را در تاریخ طبرستان خود گنجانیده است. […]
  • آیین نامه‌نگاری پهلویآیین نامه‌نگاری پهلوی شهربراز: آیین نامه‌نگاری -یکی از آثار ادبی بازمانده از دوران ساسانیان- همان گونه که از نامش برمی‌آید راهنمایی است برای نامه‌نگاری در خطاب به کسان گوناگون در جایگاه‌های اجتماعی و سیاسی گوناگون (مانند شاهان و فرمانروایان و پدر و برادر و فرزند) و نیز برای رخدادهای گوناگونی (چون پیروزی یا درگذشت نزدیکان یا برای درخواست یاری به هنگام مشکل و […]
0

3 دیدگاه فرستاده شده است.

  1. کمبود منابع پهلوی پیش از اسلام آزار دهنده است. امروزه با پیشرفت تکنولوژی امیدواری زیادی هست که بتوان کتابهای بسیار آسیب دیده کهن به عنوان مثال پاپیروسهای مربوط به رم باستان را خواند
    http://www.nature.com/ncomms/2015/150120/ncomms6895/full/ncomms6895.html

    اگر با تکنولوژی امروزی پاپیروس ۲۰۰۰ سال پیش جزغاله شده را میتوان خواند. یقینا میتوان میتوان کتب ۱۴۰۰ ساله پهلوی را هم از زیر خاک بیرون کشید تا باز نشده برایمان زبان بگشایند

    بنابراین خواستم بگویم که در مورد آثار پهلوی اگر چنین کتبی هست امیدواری برای خواندن آنها نیز هست و یا حتی میتوان با امیدواری بیشتری دست به کاوشهای جدید برای یافتن کتب پهلوی زد.

    0
  2. با پرنگری به اینکه از نسک‌سوزی تازیان زیاد شنیده‌ام. اکنون اگر نسکها و دفترهای سوخته پهلوی را بتوانیم بیابیم کار مهندی انجام داده‌ایم.

    0
  3. اندک کتاب‌هایی کهداز کتابسوزی اعراب جان سالم به در برده مثل. کتاب اوشنر دانا ثابت کرد که نیاکان ما تا چه اندازه به فرهنگ ادب و علم و نزاکت اهمیت میدادند. کتبی در زمینه نوع و اداب غذا خوردن , در زمینه اهمیت علم و …. ثابت کرد که اکر کتابسوزی اعراب وجود نداشت ما امروزه چه گنجینه ای از فرهنگ را میتوانستیم در اختیار داشته باشیم.
    کتاب اوشنر دانا تقدیم به فرهیختگان:
    http://historybook.ir/%d9%be%d9%86%d8%af%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d8%a7%d9%88%d8%b4%d9%86%d8%b1-%d8%af%d8%a7%d9%86%d8%a7/

    0

1 بازتاب

  1. Порсӣ анҷуман » Нигоҳе ба фарҳангҳои забони паҳлавӣ

دیدگاهی بنویسید.

رایانشانی شما پخش‌ نخواهد شد.


*