بررسی گویش‌ بیرجند، واجشناسی ـ دستور

رضایی، جمال (۱۳۷۷)؛ بررسی گویش‌ بیرجند؛ به کوشش محمود رفیعی؛ تهران: هیرمند.

 

دکتر صدرالدین الهی: استاد جمال رضایی‌ پس‌ از چاپ کتاب واژه‌نامه‌ی گویش بیرجند‌ در‌ سال‌ ۱۳۷۳، اینک‌ کتاب‌ بررسی‌ گویش بیرجند از‌ نظر‌ واجشناسی و دستور را که دستاورد سالها پژوهش وی درباره‌ی لهجه زادگاهش، بیرجند، است در دسترس پژوهشگران نهاده است. وی کتاب را به روان پاک‌ استاد‌ دکتر‌ محمد‌ مقدم‌ که‌ «دانش‌ زبان‌شناسی نوین در ایران با تدریس او در دانشگاه تهران آغاز گشت…» پیشکش کرده است.

کتاب آغاز می‌شود با «سرآغاز» نوشته دکتر محمود رفیعی؛ «چند واژه و اصطلاح» و «پیشگفتار» نوشته‌ی مؤلف کتاب. متن کتاب مشتمل‌ بر دو بخش است و یک پیوست بدین شرح:

بخش ‌یکم: واجشناسی: جستار نخست: واجهای گویش بیرجند و ویژگیهای آن، در سه فصل؛ جستار دوم: دگرگونی واجها، در دو فصل.

بخش دوم: دستور: جستار نخست: ساخت‌شناسی (صرف) در هشت فصل: ۱-ساختمان واژه‌ها؛ ۲- نام‌ (اسم)؛ ۳-صفت (گون‌واژه و انواع آن)؛ ۴- ضمیر و انواع‌ آن؛ ۵- قید و انواع آن؛ ۶-حرف و انواع آن؛ ۷- صوت و انواع آن؛ ۸- فعل (کارواژه). جستار دوم: نحو، در پنج فصل: ۱- ارکان جمله؛ ۲- اقسام جمله؛ ۳- اجزاء جمله؛ ۴-ساختمان و ترتیب اجزاء جمله؛ ۵- حذف در جمله.

پیوست: واژه‌نامه

کتاب با «سرآغاز» دکتر محمد رفیعی آغاز می‌شود که‌ به‌ مانند مؤلف کتاب بیرجندی‌ست و به زادگاه‌ خود علاقه‌مند و بدین جهت تاکنون دیوان لامع، دیوان حکیم نزاری قهستانی، زندگی و آثار نزاری، واژه‌نامه‌ی گویش بیرجند و بررسی‌ گویش‌ بیرجند به کوشش ـ و شاید‌ به‌ هزینه‌ی وی ـ به چاپ رسیده است.

دکتر رضایی پیش از آغاز کتاب، در زیر عنوان «چند واژه و اصطلاح» واژه‌ها و اصطلاحاتی را که در کتاب به کار رفته است با‌ معنی‌ و یا با شرح‌ و برابرهای فرانسه و انگلیسی برخی از آنها آورده است تا خوانندگان در فهم مطالب کتاب دچار اشکال نگردند. زیرا بسیاری از اصطلاحات فارسی زبان‌شناسی را فرهنگستان دوم پیشنهاد کرده است مانند: کارواژه (فعل، صیغه و ساخت‌ فعل)، شرط‌ واژه (ادات شرط)، نوا (تکیه accent) واجشناسی (صداشناسی phonologie)، آواشناسی (صوت‌شناسی phonetique). مؤلف خوانندگان را برای آگاهی بیشتر از این‌گونه واژه‌ها و اصطلاحات به واژه‌نامه‌ی زبان‌شناسی و علوم‌ وابسته، تألیف همادخت همایون (از انتشارات مؤسسه‌ی مطالعات و تحقیقات‌ فرهنگی، تهران‌ ۱۳۷۱)، و «واژه‌‌نامه» پایان کتاب‌ تاریخ مختصر زبان‌شناسی ترجمه‌ی علی محمد حق‌شناس (تهران، نشر مرکز، ۱۳۷۰) ارجاع‌ داده است.

در این کتاب تمام واژه‌ها و اصطلاحات و عبارات‌ بیرجندی هم به خط فارسی و هم به خط لاتینی داده‌ شده‌ است، در‌ مورد‌ اول تمام کلمات به دقت اعراب‌گذاری شده و در مورد دوم از حروف لاتین با نشانه‌های خاص‌ استفاده ‌‌شده‌ است.

تنها نگاهی به «واژه‌نامه‌ی» کتاب (ص ۳۴۹-۴۵۱، در دو ستون) نشان می‌دهد که مؤلف در طی سالیان برای‌ تألیف‌ این‌ کتاب چه رنجی برده است.

کتاب بررسی گویش بیرجند به‌ویژه برای کسانی که در دانشگاهها به‌ تحقیق درباره‌ی لهجه‌های ایرانی‌ مشغولند راهنمای بسیار خوبی است.

 

آگاهی: برای پیوند با ما می‌توانید به رایانشانی azdaa@parsianjoman.org نامه بفرستید. همچنین برای آگاهی از به‌روزرسانیهای تارنما می‌توانید هموند رویدادنامه پارسی‌انجمن شوید و نیز می‌توانید به تاربرگ ما در فیس‌بوک یا تلگرام بپیوندید.

 

جستارهای وابسته

  • چاپ فرهنگ دوسویه‌ی پارسی – بلوچی از سوی پارسی‌انجمنچاپ فرهنگ دوسویه‌ی پارسی – بلوچی از سوی پارسی‌انجمن سردبیر پارسی‌انجمن: زبان‌ها و گویش‌های ایرانی گنجینه‌‌ای ارزشمند و پشتوانه‌ای سترگ برای زبان پارسی‌اند که با بررسی آن‌ها بسیاری از ناشناخته‌های زبان‌شناختی زدوده و با واکاوی این کان‌های پرگوهر بخش‌های ناشناخته‌ای از فرهنگ ایرانشهر بازشناسی می‌شود. زین‌روست که فرهنگ کوچک پارسی ـ بلوچی، بلوچی ـ پارسی نخستین نبیگی[=کتابی] است که در بخش […]
  • ۲. چند واژه در پیوند با رایانه (۲)۲. چند واژه در پیوند با رایانه (۲)  
  • بارگیری واژه‌های نو فرهنگستان ایرانبارگیری واژه‌های نو فرهنگستان ایران فرهنگستان ایران نهادی بود که در ۲۹اردیبهشت ۱۳۱۴ برای پاسداری و پالایش زبان و دبیره‌ی پارسی به فرمان رضاشاه در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۱۴آغاز به کار و کوششهای خود را تا سال ۱۳۳۳ دنبال کرد. آن را «فرهنگستان نخست» نیز نامیده‌اند. نخستین نشست فرهنگستان ۱۲خرداد ۱۳۱۴ به فرنشینی محمدعلی فروغی، نخست‌وزیر آن هنگام، برپا شد و تا شهریور ۱۳۲۰به درازای شش […]
  • راهنمای گردآوری گویش‌های ایرانیراهنمای گردآوری گویش‌های ایرانی در روزگار کنونی بسیاری از گویش‌های ایرانی خاموش شده‌اند و بسیاری دیگر رو به فراموشی نهاده و جای خود را به پارسی معیار یا گویش‌های دیگر داده‌اند و در این میان، فن‌آوری نوین بر شتاب این روند افزوده است. پس جا دارد در این راه‌ گام‌های بلندی، تا دیر نشده است، برداریم. آنچه در پی می‌آید، برای آنانی که به گردآوری گویش‌های ایرانی به گونه‌ی […]
  • چاپ نبیگی از فرزانه‌ی ایران باستان برای نخستین‌بارچاپ نبیگی از فرزانه‌ی ایران باستان برای نخستین‌بار «گویایی ارستو» از پاول پارسی ـ فرزانه‌[=فیلسوف] و گویایی‌دان[=منطق‌دان] ایران باستان و استاد فرزانگی[=فلسفه‌ی] خسرو انوشیروان ساسانی ـ برای نخستین‌بار با گردانش بزرگمهر لقمان چاپ شد. نبیگ[=کتاب] «گویایی ارستو» دربردارنده‌ی سه گفتار از پاول پارسی (گفتار اندر گویایی ارستو، روشنایی‌نامه‌ای بر اندر پیرامونِ گزارش ارستو و پیش‌درآمدی بر […]
  • ۵. چند واژه‌ی به کار گرفته‌ شده از سوی میرجلال‌الدین کزازی۵. چند واژه‌ی به کار گرفته‌ شده از سوی میرجلال‌الدین کزازی
0

دیدگاهی بنویسید.

رایانشانی شما پخش‌ نخواهد شد.


*