ساختارشناسی فعل‌های فارسی

«ساختارشناسی فعل­‌های فارسی» پژوهش دکتر محسن حافظیان است که به سه زبان فرانسه، فارسی و انگلیسی از سوی ناشران زیر چاپ شده است:

– انتشارات l’Harmattan (پاریس، به زبان فرانسه، ۲۰۰۱)، به نام Les verbes persans, Morphologie et Conjugaisons

– نشر گل آفتاب (ایران، به زبان فارسی، ۱۳۸۳)، به نام «ساختارشناسی و شکل‌های تصریفی فعل‌های فارسی»

– انتشارات Multissage  (کانادا، به زبان انگلیسی، ۲۰۰۹)، به نام Persian Verbs, Morphology and Conjugations

حافظیان از نوشتن این کتاب، هدف‌های زیر را دنبال کرده است:

– شناساندن فهرست کم و بیش کاملی از فعل‌هایی که در فرهنگ‌های زبان فارسی آورده شده‌اند. فعل‌هایی که در این فهرست آمده‌اند به سطح‌های گوناگون زبان و به ناحیه‌های گوناگون فارسی‌زبانان تعلق دارند. با این همه، بیشتر فعل‌های نمایه‌های کتاب، گزیده‌ای از فعل‌های پربسامد فارسی در ایران امروز است.

– شناساندن یک الگوی ساختاری فراگیر برای فعل‌های فارسی. ساختارشناسی فعل‌های ساده، محور تمامی بررسی‌های بوده است. فعل‌های ساده‌ی یادشده می‌توانند پایه‌ی فعل‌های مشتق یا ترکیبی باشند.

– کمک به حل دشواری‌هایی که در کاربرد فعل‌های فارسی روی می‌نمایند.

– شناساندن مختصر بافت جمله‌هایی که شکل تصریفی فعل‌ها در آن به کار می‌روند. با این همه، بحث‌های مربوط به بافت جمله‌ها تنها در حدی آورده شده‌اند که شکل تصریفی فعل را بتوان در آن نشان داد.

بخش‌های گوناگون این کتاب نیز چنین‌اند:

– ساختارشناسی فعل‌های فارسی

– دستور مختصر زبان فارسی (در حوزه‌ی فعل‌ها)

– نمایه‌های صرف فعل‌ها (ساده، پیشوندی و ترکیبی)

– فهرست فعل‌های فارسی با ترجمه‌ انگلیسی و فرانسه‌ی  آن‌ها (در چاپ‌های فرانسه و انگلیسی)

در کتاب‌های ارزشمند و رایج دستور زبان فارسی، آنجا که مربوط فعل‌­های فارسی می‌شود، می‌بینیم که معمولا فعل‌های زبان فارسی، بنا به دگرگونی بن‌های آن‌ها، به دو دسته‌ی «فعل‌های منظم» و «فعل‌های نامنظم» بخش شده­اند. به گفته‌ی نویسنده این بخش‌­بندی دقیق‌تر و آموزشی‌­تر خواهد بود اگر بنیان آن را بر دگرگونی  ساختاری از نگاه ریخت­‌شناسی (Morphologie ) و نویسه­‌شناسی (Graphémologie) فعل­‌ها و بن‌­های آن‌ها بگذاریم.

با این رویکرد و با بررسی فعل‌های فارسی به آسانی دیده می‌شود که همه‌ی فعل‌های فارسی را می‌توان در سه گروه جای داد؛ سه گروهی که با ساختارهای روشنی از یکدیگر جدا شده­اند. در این بررسی، نشانه‌ی مصدری وند  َند است. روند شناسایی این سه گروه به شرح زیرند:

گروه آ که بن۲ آن‌ها نتیجه‌ی حذف چند نویسه از بن۱ است:

آوردن: بن۱. آورد، بن۲. آور.

گروه ب که بن۲ آن‌ها نتیجه‌ی تبدیل چند نویسه‌ی پایانی بن۱ به گروه نویسه‌ای دیگر است:

زدن: بن۱. زد، بن۲. زن.

گشتَن: بن ۱. گشت، بن ۲ . گرد

گروه ج که بن۲ آن‌ها نخست با حذف و سپس تبدیل گروه نویسه‌های پایانی بن۱ به دست می‌آید:

مُردن: بن۱.مُرد، بن۲. میر

اندودَن: بن ۱. اندود، بن ۲. اندا (ی)

تنها فعلی که بن ۲ آن از تبدیل تمامی نویسه‌های بن ۱ به دست می آید،  فعل دیدن است:

دیدن: بن ۱. دید، بن ۲. بین

این کتاب با فهرستی از ۵۸۶ فعل و ۸۵ نمایه (از فعل‌های ساده و پیشوندی و ترکیبی) برای همه‌ی دانش‌آموزان و دانشجویان زبان فارسی سودمند و کارگشاست و می‌تواند به ما در دریافت و درک بهتر زبان رسمی و ملی‌مان دید بهتری بدهد و گره‌هایی از کارهای آموزشی بگشاید.

از «اینجا»، «اینجا» و «اینجا» می‌توانید نمونه‌هایی از بخش‌های «ساختارشناسی فعل­‌های فارسی» را ببینید.

جستارهای وابسته

  • واژه‌های فارسی عربی‌شدهواژه‌های فارسی عربی‌شده شهربراز: بیشتر ما با نفوذ زبان عربی بر زبان پارسی و وام‌واژه‌های عربی وارد شده در زبان پارسی آشناییم؛ اما شاید ندانیم که زبان عربی هم واژه‌های فراوانی از زبان پارسی به وام گرفته است؛ اما در فراروند وام‌گیری چنان واژه‌های پارسی را به هم ریخته و از شکل اصلی خود دور کرده که گاهی یافتن واژه‌های پارسی برای زبان‌شناسان هم دشوار است. […]
  • «سِر»: چم و کاربرد آن«سِر»: چم و کاربرد آن در گویشهای روستایی واژه‌های بسیاری هستند که می‌توان آنها را جایگزین واژه‌های بیگانه کرد. یکی از این واژه‌ها، واژه "سِر" است که در گویشهای مرکزی ایران روایی دارد. ناگفته نماند واژه‌ای که سخن از آن است با واژه "سِر" که در فرهنگها به چم "راز و پوشیده" آمده پیوندی ندارد. واژه "سِر" دارای چندین چم است: "بی‌حس"، "خواب زمستانی" و "لایه سفت و […]
  • زبان دیوزدگیزبان دیوزدگی دکتر محسن حافظیان- داریوش آشوری، نویسندۀ «زبان باز»، از «واپس‌ماندگی زبان فارسی»، از «زبان فارسی نمونه‌ای از همۀ زبان‌های جهان سوم» و «کاستی‌ها و لنگی‌ها و گنگی‌هایش» می‌گوید. زبان و اندیشۀ به کار رفته در این کتاب را «غرب‌زده» نمی‌گویم؛ چراکه این اصطلاح را دیگر روشنفکران «مدرن» ما دوست نمی‌دارند و کهنه‌اش می‌پندارند و توانش هم در این […]
  • ساختارهای وندی مشتق‌های فعلیساختارهای وندی مشتق‌های فعلی در «ساختارهای وندی مشتق‌های فعلی»، نوشته‌ی «دکتر محسن حافظیان»، ساختارها، گونه‌های وندی و بسامد این وندها را در واژگانی که از فعل‌های ساده‌ی فارسی به دست آمده‌اند، بررسی شده‌اند. گردآیه‌ی این کتاب شامل فعل‌های ساده‌ی زبان فارسی به همراه واژگان ساخته شده بر اساس آن‌هاست که از «لغتنامه‌ی دهخدا» برگرفته شده‌اند. […]
  • درباره‌ی واژه‌ی پارسی «آلِش»درباره‌ی واژه‌ی پارسی «آلِش» دکتر محمد حیدری ملایری- در پارسی واژه‌ای هست که در بسیاری گویش‌ها به کار می‌رود ولی در زبان رسمی دیده نمی‌شود. این واژه «آلِش» (āleš) است به چمارِ (معنی) «عوض، بدل».
  • بارگیریِ «Persian Verbs» حافظیانبارگیریِ «Persian Verbs» حافظیان پارسی‌انجمن: «Persian Verbs, morphology and conjugations» نوشته‌ی دکتر محسن حافظیان است. حافظیان در این نبیگ(کتاب)، با فهرستی از ۵۸۶ کارواژه(فعل) و ۸۵ نمایه (از کارواژه‌های ساده و پیشوندی و آمیخته(ترکیبی))، کوشیده است تا فهرستی از کارواژه‌های پارسی را فراهم و ساختارِ آنها را بررسی کند و بشناساند. این نبیگ برای همه‌ی دانش‌آموزان و […]
0

1 دیدگاه فرستاده شده است.

دیدگاهی بنویسید.


*