ساختارشناسی فعل‌های فارسی

Persian Verbs

«ساختارشناسی فعل­‌های فارسی» پژوهش دکتر محسن حافظیان است که به سه زبان فرانسه، فارسی و انگلیسی از سوی ناشران زیر چاپ شده است:

– انتشارات l’Harmattan (پاریس، به زبان فرانسه، 2001)، به نام Les verbes persans, Morphologie et Conjugaisons

– نشر گل آفتاب (ایران، به زبان فارسی، 1383)، به نام «ساختارشناسی و شکل‌های تصریفی فعل‌های فارسی»

– انتشارات Multissage  (کانادا، به زبان انگلیسی، 2009)، به نام Persian Verbs, Morphology and Conjugations

حافظیان از نوشتن این کتاب، هدف‌های زیر را دنبال کرده است:

– شناساندن فهرست کم و بیش کاملی از فعل‌هایی که در فرهنگ‌های زبان فارسی آورده شده‌اند. فعل‌هایی که در این فهرست آمده‌اند به سطح‌های گوناگون زبان و به ناحیه‌های گوناگون فارسی‌زبانان تعلق دارند. با این همه، بیشتر فعل‌های نمایه‌های کتاب، گزیده‌ای از فعل‌های پربسامد فارسی در ایران امروز است.

– شناساندن یک الگوی ساختاری فراگیر برای فعل‌های فارسی. ساختارشناسی فعل‌های ساده، محور تمامی بررسی‌های بوده است. فعل‌های ساده‌ی یادشده می‌توانند پایه‌ی فعل‌های مشتق یا ترکیبی باشند.

– کمک به حل دشواری‌هایی که در کاربرد فعل‌های فارسی روی می‌نمایند.

– شناساندن مختصر بافت جمله‌هایی که شکل تصریفی فعل‌ها در آن به کار می‌روند. با این همه، بحث‌های مربوط به بافت جمله‌ها تنها در حدی آورده شده‌اند که شکل تصریفی فعل را بتوان در آن نشان داد.

بخش‌های گوناگون این کتاب نیز چنین‌اند:

– ساختارشناسی فعل‌های فارسی

– دستور مختصر زبان فارسی (در حوزه‌ی فعل‌ها)

– نمایه‌های صرف فعل‌ها (ساده، پیشوندی و ترکیبی)

– فهرست فعل‌های فارسی با ترجمه‌ انگلیسی و فرانسه‌ی  آن‌ها (در چاپ‌های فرانسه و انگلیسی)

در کتاب‌های ارزشمند و رایج دستور زبان فارسی، آنجا که مربوط فعل‌­های فارسی می‌شود، می‌بینیم که معمولا فعل‌های زبان فارسی، بنا به دگرگونی بن‌های آن‌ها، به دو دسته‌ی «فعل‌های منظم» و «فعل‌های نامنظم» بخش شده­اند. به گفته‌ی نویسنده این بخش‌­بندی دقیق‌تر و آموزشی‌­تر خواهد بود اگر بنیان آن را بر دگرگونی  ساختاری از نگاه ریخت­‌شناسی (Morphologie ) و نویسه­‌شناسی (Graphémologie) فعل­‌ها و بن‌­های آن‌ها بگذاریم.

با این رویکرد و با بررسی فعل‌های فارسی به آسانی دیده می‌شود که همه‌ی فعل‌های فارسی را می‌توان در سه گروه جای داد؛ سه گروهی که با ساختارهای روشنی از یکدیگر جدا شده­اند. در این بررسی، نشانه‌ی مصدری وند  َند است. روند شناسایی این سه گروه به شرح زیرند:

گروه آ که بن۲ آن‌ها نتیجه‌ی حذف چند نویسه از بن۱ است:

آوردن: بن۱. آورد، بن۲. آور.

گروه ب که بن۲ آن‌ها نتیجه‌ی تبدیل چند نویسه‌ی پایانی بن۱ به گروه نویسه‌ای دیگر است:

زدن: بن۱. زد، بن۲. زن.

گشتَن: بن 1. گشت، بن 2 . گرد

گروه ج که بن۲ آن‌ها نخست با حذف و سپس تبدیل گروه نویسه‌های پایانی بن۱ به دست می‌آید:

مُردن: بن۱.مُرد، بن۲. میر

اندودَن: بن 1. اندود، بن 2. اندا (ی)

تنها فعلی که بن 2 آن از تبدیل تمامی نویسه‌های بن 1 به دست می آید،  فعل دیدن است:

دیدن: بن 1. دید، بن 2. بین

این کتاب با فهرستی از 586 فعل و 85 نمایه (از فعل‌های ساده و پیشوندی و ترکیبی) برای همه‌ی دانش‌آموزان و دانشجویان زبان فارسی سودمند و کارگشاست و می‌تواند به ما در دریافت و درک بهتر زبان رسمی و ملی‌مان دید بهتری بدهد و گره‌هایی از کارهای آموزشی بگشاید.

از «اینجا»، «اینجا» و «اینجا» می‌توانید نمونه‌هایی از بخش‌های «ساختارشناسی فعل­‌های فارسی» را ببینید.

جستارهای وابسته

  • زبان دیوزدگیزبان دیوزدگی دکتر محسن حافظیان- داریوش آشوری، نویسندۀ «زبان باز»، از «واپس‌ماندگی زبان فارسی»، از «زبان فارسی نمونه‌ای از همۀ زبان‌های جهان سوم» و «کاستی‌ها و لنگی‌ها و گنگی‌هایش» می‌گوید. زبان و اندیشۀ به کار رفته در این کتاب را «غرب‌زده» نمی‌گویم؛ چراکه این اصطلاح را دیگر روشنفکران «مدرن» ما دوست نمی‌دارند و کهنه‌اش می‌پندارند و توانش هم در این […]
  • گفت‌وگوی مسعود لقمان با داریوش آشوری درباره رویارویی زبان فارسی با دنیای مدرن (1)گفت‌وگوی مسعود لقمان با داریوش آشوری درباره رویارویی زبان فارسی با دنیای مدرن (1) داریوش آشوری با گذر از کنش‌های سیاسی، اجتماعی، ادبی و فلسفی، اکنون در «خانه‌ی‌ وجود» یعنی عرصه‌ی زبان به سر می‌برد و کوششی خستگی‌ناپذیر برای بالا بردن سطح گفتمانی درباره مباحث زبانی در ایران آغاز کرده که کتاب‌هایی چون «فرهنگ علوم انسانی»، «بازاندیشی زبان فارسی» و «زبانِ باز» دستاورد این کوشش‌ها و […]
  • نام زبان ما به انگليسی چيست؟نام زبان ما به انگليسی چيست؟ نام زبان ما فارسی است. در انگلیسی به آن پِرژِن (Persian) می‌گویند. اگر‌چه این گفته ساده می‌نماید، اما در سال‌های اخیر در زبان انگلیسی به گونه‌ای روز‌افزون به جای واژه پرژن (Persian)، از واژه فارسی (Farsi) استفاده می‌شود. در این گفتار کوتاه، «کامران تلطف» توضیح می‌دهد که چرا چنین جایگزینی صورت می‌گیرد، چه کسانی آن را انجام می‌دهند و […]
  • دکتر جلیل دوستخواه: گویش‌‌ها و لهجه‌ها پشتوانه‌ای پرتوان برای زبان فارسی‌انددکتر جلیل دوستخواه: گویش‌‌ها و لهجه‌ها پشتوانه‌ای پرتوان برای زبان فارسی‌اند گفت‌وگوی «مسعود لقمان» با «دکتر جلیل دوستخواه» درباره‌ی زبان فارسی، گویش‌ها و لهجه‌های آن به ویژه کار اخیر ایشان با نام «فرهنگ فارسی ‌اصفهانی»
  • توانمندی‌های زبان پارسیتوانمندی‌های زبان پارسی «پرفسور محمود حسابی» در این جُستار به روشنی نشان می‌دهد که توان واژه‌سازی زبان پارسی، بیش از 226 میلیون واژه است و اگر آمیخته‌‌های دیگر را بخواهیم به شمار بیاوریم، شمار واژه‌‌هایی که می‌تواند پدید آید مرزی ندارد و این در حالی است که زبان‌ عربی، بیشینه توان ساختن دو میلیون واژه را […]
  • فرهنگ واژگان گویش‌های ایرانفرهنگ واژگان گویش‌های ایران منوچهر پیشوا- بهره‌ی مطالعه و بررسی «فرهنگ واژگان گویش‌های ایران» این تواند بود که همه‌ی زبان‌ها و لهجه‌های رایج در ایران بخشی از فرهنگ شفاهی ماست و با توجه به اینکه ریشه در دیرین‌ترین گویش‌های ایرانی، اوستایی و حتی مادی باستان دارد می‌تواند خزانه‌ای باشد، برای هرچه غنی‌تر کردن زبان فارسی رایج امروزی که زبان ملّی و تکیه‌گاه فرهنگ، […]
0

دیدگاهی بنویسید.

رایانشانی شما پخش‌ نخواهد شد.


*