بی گمان ما نه تنها در زبان دانشیکمان بلکه در گفتار روزانمان بیشتر به کارواژه های ساده(یا به گفته شما بسیط)می نیازیم(نیاز داریم)زیرا زبان های دانشیک و فرزانیک(فلسفی) و از این دست ،مایه ها و بیشتر واژه های خود را از زبان روازنه گفتارمان میگیرند و کوشش برای تواناندن(توانانمودن) زبان گفتاری به توانایی زبان های ویژه کاری(تخصصی) میانجامد.

افزون بر این باید شمار وند های فارسی را بیفزاییم. همانگونه که استادان گفته اند یا از زبان های اوستایی و پهلوی و سانسکریت بگیریم و در جاهایی که به دیوار برخوردیم وندهایی از خود بسازیم مانند پیشوند رایا- در واژه رایانامه ،رایابرگ و رایانشانی و…..
از این رو من به فرنام(عنوان)یک دوستدار پارسی چند پیشنهاد دارم:

به جای پسوند متر یا متریک در انگلیسی که در برابر آن سنج از بن سنجیدن(از سج یا سک پهلوی )میاورند میتوان -وژ یا -اوژ که از بن وژیدن برگرفتم را به کاربرد. وژیدن به اندازه گرفتن می آرشد(معنی میدهد)و واژه ی وجب از آن برگرفته شده. برای نمونه به جای گرانی سنج بگوییم گرانوژنده(geranojande) و هتا میتوان گرانوژیدن و گرانوژش و دیگر واژه ها را از آن بر گرفت. زیرا دامنه و بسامد کاربردی سنجیدن زیاداست و در آرش های مقایسه کردن و ارزیدن و محک زدن و ….. هم به کار میرود پس بهتر است هموگ(معادل) بهتر برای آن آورد. از این گذشته سنجیدن(که سختن هم خانواده آن است) خود نیز گهگاه در آرش وزن کردن نیز به کار میرود و چم (مفهوم)آن با گران نزدیک است.
ومیتوانیم برای واژه ی کیومتریک ،کیمیوژیک را به کار ببریم که از کیمی(کیمیا،شیمی) و -وژ و پسوند -یک دیسیده(تشکیل شده)شده.

همچنین میتوانیم به جای یونش پذیر(که شما نوشته اید)،انجام پذیر،بخش پذیر،قابل دیدن ،قابل شنیدن و از این دست به سامان(به ترتیب) یونیدنی،انجامیدنی،بخشیدنی،دیدنی،شنیدنی و ….. را به کار برد. همانگونه که خودتان فرمودید از بن ساده(مصدر بسیط)گرفته شده.

واژه ی graviton که پاره ای(ذره ای)بنیادی پنداشتی(فرضی،احتمالی)است که بی کهربار(بی بار الکتریکی) است و مانند هاریز(پروتون) و ناریز یا رخشیز (الکترون)از پاره های بنیادی و زیرپاریزی(اتم) است که ابدام(جرم) هر پاریز(اتم)از آن است. برای این واژه میتوان پسوند -یز در واژه ی پشیز و ریز را که رساننده ی کوچکی و خردی است به کار برد. بنابراین به جای graviton میتوان گرانیز یا گرانیزه را به کار برد. همانگونه که استاد وحیدی از رخش و -یز رخشیز را برساختند که هموگ(معادل) الکترون است که البته دیگران واژه ی ناریز را برای الکترون برساخته اند.

پسوندsphereدر واژه های هیدروسفر و اتمسفر و استراتسفر گرانیسفیر همه ریشه و هم ارز(رده ای بالاتر از برابری) با سپهر پارسی است. که خود سپهر از سپیثرا پارسی باستان گرفته شده و میتوانیم پیشوند سپهرا را بر سازیم. بنابراین: به جای هیدروسفر ،سپهراب و به جای گرانیسفیر بگوییم سپهراگران یا سپهراگرو(گرو دیسه اوستایی گران است)و از این دست.

با سپاس.