آوندِ واژه آن پیکره دینِشی-و-شِنَوِشی است که نَخُستین‌بار با آن رُوی-به-رُوی بِشُوِیم؛ همان تَنِ آوایی که از ‏بَر-خورِشِ دَم با تارهای آوایی و گُذَرِشِ هوا از لب بِپَدیدَد و بَرسانِ موجِ کوچکی بر گستره هوا بِلغزد و گوش ‏آدمی را بِلرزاند.‏
این آوَند، سرشتِ مادی واژه است؛ همان چیزی است که اگر آن را از میان بَر-بِداریم، واژه نیز به نیستی فرو-‏بِلغزد. امّا این آوند تنها پوسته نیست؛ وَنکه بَرسانِ پُوستِ درخت است. پُوستِ درخت هم نگاهدارنده است و ‏هم پَدَنده ‏ وَرشیم‌هایِ سال (:بهار و تابستان و پاییز و زَمستان)، تَنِ واژه نیز باز-تابی از تاریخِ دگرگونی‌هایِ ‏زبانی است.‏
چه گونگی گَردِشِ اندامِ زبان در دهان، واز-و-بست شُوِشِ لب‌ها، زیر-و-بَمِ آوا، همه در دَمِ واژه نقش بِدارند و ‏هر واژه بَرسانِ آوایِ آغازینِ جِهان است که بار دیگر از دهانِ آدمی بِزایَد.‏
آوندِ واژه، هم یادگارِ دیرینِ نیاکان و هم ساخته هر روزه مردمان است. این دو-گانگیِ پایا، همان جانِ واژه ‏است: هم در گُذشته ریشه بدارد، هم در زایِشِ اکنون.‏

واژه، در نمودِ نَخُست، بَرسانِ دانه کوچکی بِنمایَد، امّا در ژرفایِ خود، جُغدِ دانایی است که بر شاخه تاریگ ‏شب بِنشیند و جِهان را در خامُشی بِنِوازَد؛ واژه در پیکر خویش لایه‌هایی بِدارد که هر یَک باز-تابی از ‏رویدادهای دیرینِ زبان-و-تَن-و-رُوان-و-فرهنگ-و-آگاهی است و این لایه‌ها بَرسانِ حلقه‌های تنه درخت ‏کَهُن‌سالی‌ هستند که از هر دوره زِیِشِ خویش نشانی بر جای بِگُذاشتند.‏
در این‌جای، واژه را بَرسانِ هستیِ چند-لایه بِنگریم؛ نه آوا به‌تنهایی خاستگاهِ آن است و نه نوشته جایگاهِ ‏پایانی آن، وَنکه ریشه‌هایش در ژرفایِ خِرَد فرو-برفت و رُویشِ آن در کارکرد و زِیَندگیِ آدمی رخ بنمایَد. اَزیرا ‏که معنا، زاده پیوندِ زِیَنده این لایه‌هاست.‏
واژه را بِتُوانیم که بَرسانِ چَشمه‌ای بدانیم که از دلِ کوهِ اندیشه بِجُوشَد؛ از آوندِ تنِ آوایی بِآغازد، سپس از ‏دهلیزهای ساختمانِ دستوری بِگُذَرَد، در معنا و کرانه‌هایش بِگُستَرَد و در فرجام در شبکه کُنِش به جِهان ‏بِرَسَد و هر کَسِ یَک-سُوی‌نگری یَکی از این کران‌هایش را بِبیند و نَتُوانَد که به همه آن کَران‌ها بِنگَرَد؛ پس ‏بر چُنین کَسی، بخشی از کرانِ واژه روشن است و بخش‌های دیگر در کران‌های گویشِ مِهِ لغزان نا-پیدا است. ‏از این است که شِناسِش «چیستی واژه»، همان شِناسِشِ «چیستی زبان» است و شِناسِش زبان همان ‏شِناسِش آدمی.‏

واژه نَه در آسمان، وَنکه در زِیَندگیِ رُوزانه بِزایَد و همین زایِشِ رُوزانه نشان بِدِهَد که زبان ‏نه‌تنها ابزارِ ‏زِیَندگی، وَنکه بخشی از خودِ زِیَندگی است. واژه از آمیزشِ تَن-و-رُوان-و-جان-و-‏جِهان بِروید: در تن ریشه ‏بِگیرد، در رُوان معنا بِیابَد، در جان زِیَنده بِشُوَد، و در فرجام با جِهان ‏هم‌آهنگ بِشُوَد. واژه بَرسانِ نسیمی ‏هویدا-و-پیداست؛ بُویِ نُو بِیابد و دَم-ا-‌دَم، خود را با چهره ‏نُوِ جِهان هماهنگ بِکُنَد‎.‎
زِیِشِ رُوزانه واژه بدین معناست که هرگز واژه ایستا نَمانَد، وَنکه دَم-ا-‌دَم در اکنون‌های پَی-ا-‏‏‌پَی زاده بِشُوَد. ‏واژه در گفت-و-گوهایِ گُذرا، در خامُشیِ نگاه‌ها، در اندوه‌هایی -که نا-گهان سَر ‏بَر-بِآوَرَند- و در شادی‌هایی -‏که بی‌پُرسِش بِرَسَند-، در کوشش-و-آسایش، در پیوند-و-‏گُسست، در اندیشُش، دَم-به-دَم چهره‌ای دیگر ‏بِیابَد. در این رفت-و-‌آمدِ رُوزانه، واژه معناهایی ‏را در خود بِنِشاند و معناهایی را از خود بِرَهانَد؛ بَرسانِ جُویِ ‏رَوان که در گُذَرش از زمین‌هایِ ‏گون-ا-‌گون، نشانی از آن‌ها با خود بِبَرَد و رَدّی از خود به جای بگُذارَد‎.‎
از این است که هیچ واژه‌نامه‌ای نَتُواند تا واژه را در چهارچوبِ خود زندانی بِکُنَد. واژه‌نامه آن‌ ‏چه را بِنِویسد که ‏تا اکنون بِبُوده است، امّا واژه آن ‌چه را بِزید که هست، و آن‌چه را بِزیَد که ‏بِتُوانَد بِباشد. این زِیَندگی، چیزی ‏نیست که در دفتر-و-دیوان بِگُنجَد.‏
زِیِشِ رُوزانه واژه همان جایی است که زبان از بَسندگیِ ساختمانِ دستوری فراتر بِرَود و به ‏کَرانه شِناسِش-و-‏هازمان-و-تاریخ-و-تَن-و-رُوان راه بِیابَد. نَسْکِ کُنونی نیز بر همین نگرش ‏استوار-و-پایدار است: واژه در لا-‌به-‏‏‌لایِ زِیَندگی بِرُویَد، نَه در آزمایشگاه؛ همین رُویِشِ رُوزانه ‏است که آن را زِیَنده نگاه بِدارَد‎‏.‏

واژه، برای آن زِینده است که همیشه در کَش-ا-کَشِ نهانی میان پایایی-و-ناپایایی بِزِییَد؛ پایاییِ آن از ‏آن‌جاست که در فرهنگ و پنداره مردمان جای بِگیرد و چهره آشنا بِیابَد و ناپایایی آن از آن‌جاست که هر دَم ‏با نیازها و دِگرِش‌های زِیَندگی رُوی-به-‌رُوی بِشُوَد و باید که تَنَش را در بَر-ا-بَرِ این دِگَرِش‌ها بایستانَد یا ‏پوست بِاَندازَد و تَنَش را با چهره نُوِی بِنِمایانَد.‏
این کَش-ا-کَش بَرسانِ کَش-ا-کَشِ تَن-و-رُوانِ آدمی در بایِش در این جِهانِ جَهان است؛ تَن بِخواهَد تا ‏بِمانَد و رُوانِ رَوان بِخواهد تا بِرَوَد. واژه نیز چُنین است: «بخشی از آن بِکُوشَد در چهره-و-چِم پایا بِمانَد و ‏بخشِ دیگری بِخواهد تا از بَندِ این پایایی بِرَهَد و دیگر بِشُوَد و چِمِ نُوِی بیابَد. این نَبَردِ جاویدانه، نیرویِ ‏دِگَرِشِ زبان است و اگر این نَبَرد نَبُوَد، زبان از زِیَندگی بمانَد و به سنگواره خاموشی فرو-بِکاهَد».‏
واژه در هر فرهنگ، بَرسانِ گیاهی است که هم ریشه در زمینَش بِدارد و هم شاخه در آسمانَش؛ ریشه‌اش ‏نَگذارد تا از خاک جدا بِشُوَد و شاخه‌اش نَگذارد تا تنها در خاک بِمانَد. این دو-گانگیِ زیر-رَوِشی و زِبَر-رَوِشی، ‏همان کَش-ا-کَشِ زبانی است. واژه بِپوسد، اگر آن تنها در ریشه بِمانَد و نماَند اگر تنها قلمه بی‌ریشه بِباشد.‏
از این است که دگرگونی نَه دُشمنِ واژه، وَنکه زِاینده آن است. دگرگونی، همان‌چیزی است که واژه را از ‏فرسایش بِرَهانَد و آن را به سُویِ زایشِ معنایی بِرانَد و چون که این دگرگونی پایان نَدارد، زبان نیز پایان ‏نَدارد و چُنین است که هر واژه، سر-گذشتی و سَر-نوشتی بسیار خوانِشی بِدارد.‏

واژه، چون که زاده خِرَد-و-آگاهیِ آدمی است، نا-گُزیر در کَرانه‌هایِ گویش، دَم-و-بازدَم بِکُنَد و همان‌گونه ‏که تنِ آدمی در کالبَدَش کَرانه بِدارد، واژه نیز در کَرانه‌های «آن‌ چه بگوییم» و «آن‌ چه نگوییم» بِمانَد و ‏دَم-ا-دَم و دُم-ا-دُم در رَوِش-و-آیِش است. پس این کَران‌ را نَه با دیوارِ ایستا، وَنکه با مِهِ لَغزانِ پویایی ‏بشِناسِیم. با هر گام‌زَنِشی در مِه، آن جای-به-جای بِشُوَد و در پیشِمان راه نُوِی بِگُشایَد و راهِ پَسِمان را بِبندد؛ ‏اَزیرا گویش، میدانِ آشکارگی است و هر میدانِ آشکارگی، کَرانی از نا-پیدایی بِدارد که آن را بَرسانِ سایه ‏بَلَندی هم‌راهی بِکُنَد و در کالبَدِ واژه، رِخنۀ پَنهانی بِگُشایَد.‏
در این کَرانه‌های لَغزان، واژه هم تُوانا است و هم نا-تُوانا. تُوانا است تا بِتُواند تا تاریگ‌ترین اندر-یابِش‌ها را به ‏روشنایی بِآوَرَد و نا-تُوانا است تا نَتُواند که همه آن‌ چه را بر دوش بگیرد که در دلِ جِهانِ جَهان بِگُذرد و ‏چُنین است که واژه، نَه بَرسانِ سیمرغی است که بر بَلَندای کوهِ کاف بِنشیند و همۀ جِهان را پُر-بِنگَرد، وَنکه ‏همیشه بخشی را روشن بِنگَرَد که در کَرانه آن است و نا-گُزیر، بخشی را در تیرگیِ تاریگی نَنگَرد که در ‏بی‌کَرانگیِ آن است.‏
کَرانِ گویِش، تُوانایی واژه در کرانگی آن است. کَرانی است که هر نژاده و هر فرهنگ و هر آدمی باید که ‏بِتُواند تا به‌آرامی آن را به پیش بِرانَد و همین پیش‌رانِشِ آرام، همان چیزی است که فرهنگ‌ها را از ایستایی ‏بِدارَد و اندیشه‌ها را از پَژمُردگی بِرَهانَد؛ اَزیرا هر بار که واژه‌ای -هرآینه اگر بِتُوانَد که از کَرانَش بِگُذَرد- آگاهی ‏را نیز بِگُسترانَد و جِهان نیز چهره نُوِی بِگیرد.‏

واژه، نه‌تنها ‌افزارِ شِناسِش و کُنِش، وَنکه راهِ آزادگی است، اَزیرا که آزادگیِ آدمی بیش از آن که در پیوند به ‏کَردار و کالبَد بِباشد، در پیوند به تُوانِ نام‌گذاری و تُوانِ گویش است و هر جا به شیوه‌هایِ گون-ا-گونِ ‏نِوِیسِش-و-گویش-و-خوانِش، جلوِ «واژه» را بگیرند، بَرسانِ این است که جلوِ «آزادی» را بِگِرفتند و هر جا ‏‏«واژه» را بِگُستَرانند، بَرسانِ این است که «آزادی» را بِگُسترانند.‏
آدمی در جِهان با «واژه» بَرسانِ غُنجه بِشکُفد، اَزیرا که واژه به وَی، چُنان تُوانایی‌ بِدِهَد تا از اندیشه‌اش را از ‏کَرانِ خامُشی بِگُذَرانَد و به جِهان گُویایی بِرَسانَد و از این رَسانِش است که آزادگی بَر-بِخیزد و همین است که ‏‏«واژه» را بتوانیم تا خاستگاهِ «آزادی» بدانیم-و-بِشناسانیم؛ نَه خاستگاهِ سیاست-و-اقتصاد و … .، اَزیرا که ‏نَخُست، آدمی باید تا «واژه»‌ای را بیابَد تا بتُوانَد که با آن، چیزی را بخواهَد-یا-نَخواهَد، و اگر «واژه» را از وَی ‏بِگیرنَد، بَرسانِ گیرِشِ خواسته است.‏
آزادگیِ واژه، آزادگیِ اندیشه است و هر جا که واژه را بِبَندند، بی‌گُمان، اندیشه را بِبَندند ، جِهان نیز به هَندازه ‏همان بَند، کوچک بِشُوَد؛ پس واژه نه‌تنها ابزارِ آزادی، وَنکه پناهگاه-و-جایگاهِ آن نیز هست و هر گاه هازمانی ‏واژه را بِتَرساند، هرآینه خود را به ترس بسپارَد. اَزیرا هازمانی که واژه در آن نَتَرسد، آدمی نیز در آن نَتَرسَد.‏

خِرَدمندیِ آدمی، در بیشترین بخش، با واژه انجام بِگیرد، واژه دستان خِرَد است که در تاریگیِ نا-دانستنی‌ها ‏پیش بِرَوَد و چیزها را بِجُویَد-و-بیابَد-و-به روشنی بِکَشانَد و اگر واژه از خِرَد گرفته بِشُوَد، خِرَد بَرسانِ مرغی ‏بِشُوَد که پَر ندارد و نَپَرَد.‏
واژه نه‌تنها ابزار خردمندی، وَنکه خود نیز میدانِ پیدایشِ خِرَد است؛ اَزیرا اندیشه تنها در جایی رخ بِدِهَد که ‏واژه هست و هر اندیشه‌ای که در هُوش بِنشیند، پیش از آن که در گفته-یا-نوشته آشکار بِشُوَد، در ژرفای ‏خامُش واژه‌ها رُخ بِگیرد و در همین فرایندِ پَنهان است که واژه نه تکیه‌گاه اندیشه، وَنکه سر-چشمه آن بِشُوَد، ‏سَر-چَشمه‌ای که اگر خُشک بِشُوَد، اندیشه نیز خُشک بخواهد که بِشُوَد.‏
در نگاهِ ژرف، خِرَد بدون واژه چیزی نیست و واژه بدون خِرَد نیز تَهی است؛ این دو، بَرسانِ دو-بال هستند که ‏اگر یَکی نباشد، پرنده نَتُوانَد که بِپَرَد. از این است که کَرانِ اندیشه همان کَرانِ واژه است و وارُونِ آن.‏
در این میان، واژه نقشِ دو-گانه‌ای بِدارد: هم سازنده خِرَد است و هم ساخته خِرَد، هم زِهدانِ اندیشه است و ‏هم فرزندِ اندیشه؛ همین پیوندِ در هم پیوسته میانِ واژه-و-خِرَد است که بِتُوانَد تا هر بار معنایِ نُوِی بِزایَد؛ ‏اگر واژه تنها باز-تابنده اندیشه بُوَد، اندیشه سَتَروَن بِشُوَد؛ امّا واژه با تُوانِ خود، اندیشه را به گُستره‌هایی ‏بِکَشانَد که پیش از آن نا-شناس بِبُود.‏

واژه تنها چیزی نیست که جِهان را بِگُزارَد؛ وَنکه چیزی است که در جِهان، کاری را بِفَرجامَد و این کُنِش، ‏بُن‌‌یادِ زِیِش آن است و اگر واژه را پَدْتَه‌ای زِیَنده بِدانیم-و-بِخوانیم، از این‌ است که واژه نه بَرسانِ ابزارهایِ ‏بی‌جان، وَنکه بَرسانِ کَردارهای زِیَنده است و این هِنایِش، در زمانِ دُرُستَش بِتُواند که دل را بِآرامَد یا بِآزارد، ‏دیواری را بَر-بِکَشَد یا دیواری را فرو-بِریزد، دوستی بِسازَد یا دشمنی بِتَراشَد.‏
هر واژه، هَنگامی که بر زبان بِآید، کاری را نیز در جهان بِآغازد؛ برخی واژه‌ها فرمان‌دِه و برخی فرمان‌پذیرند؛ ‏برخی زخم‌ و برخی زخم‌بَندَند؛ برخی روشنایی‌ و برخی تاریگی هستند و این گون-ا-گونی کُنِش‌ها بِنِمایاند ‏که واژه تنها بَرَنده معنا نیست؛ وَنکه بَرَنده نیروست و نیرو همان چیزی است که آن را زِیَنده بِکُنَد و زِیَنده ‏بِدارد.‏
رُوزانه در هر گویش، واژه‌هایی را بِگوییم که کوچک‌ترین کَردارهایِمان را بِنِمایند: با واژه بِاندیشیم، واژه را ‏بَرسانِ شمشیر یا بَرسانِ پُلِ پیوندی به کار بِبریم. از این است که واژه، نَه یَک-نشانه، وَنکه بخشی از ‏ساختمانِ کَردار هر جانْوَر و هازمانش است و چُنین نگرشی نشان بِدِهَد که ریشه کُنِشِ زبان، نَه در ‏ساختمان، وَنکه در زِیَندگی است.‏
واژه، کُنِش است و کُنِش نه‌تنها در گویش، وَنکه در خامُشی نیز رخ بِدِهَد، اَزیرا زمان خامُشی، کاری نیرومندتر ‏از گویش است و این دو-گانه خامُشی-گویش، نشان بِدِهَد که هرگز واژه از جِهان جدا نیست، وَنکه با هر ‏تکانه جهان آمیخته است و هر کُنِشی که واژه بِکُنَد، باز-تابی است از کُنِش‌هایی که جِهان بِکَرد.‏