پارسیانجمن: «زبانِ آذربایجان در گذرِ زمان» نوشتهی پژوهندهی آذربایجانی دکتر عباس جوادی است. جوادی در تبریز زاده شد و، پس از دانشآموختگی از دبیرستانِ فردوسیِ تبریز و دانشگاهِ آنکارا، دکترای خود را در رشتههای زبانشناسی، خاورشناسی و زبان و ادبِ آلمانی از دانشگاهِ کلن گرفت. ایشان در این نبیگ به سد پرسشِ همگانی دربارهی تاریخ و فرهنگ و زبانِ آذربایجان پاسخ داده است.
مهرشاد ایمانی: تفاوت است میان «تدریس به زبان مادری» و «تدریسِ زبان مادری». شاید این دو عبارت از حیث کلامی شبیه به یکدیگر باشند، اما از لحاظ محتوایی وجوه تفارق بسیاری دارند تا جایی که قانونگذار در اصل ۱۵ قانون اساسی یکی را مجاز و دیگری را ممنوع دانسته است.
گفتوگو دربارۀ زبانِ پارسیِ تاجیکی بیستواندی سال است که در تاجیکستان دنبال میشود. امروزه کشورهایی چون ایران، افغانستان و تاجیکستان هستند که سرچشمۀ فرهنگشان زبانِ پارسی است. لیک، امروز، کسانی این باور را گسترش میدهند که زبانِ تاجیکان چیزی دیگر است. چنین گفتوگوهایی دربارهی پارسی دری نیز هست. در این باره با استاد امید جَیهانی، زبانشناس، گفتوگو کردهایم.
پارسیانجمن: در این جُستار استاد زندهیاد مرتضی ثاقبفر به جایگاهِ زبان، فلسفه و دانش در ایرانِ باستان میپردازد و نشان میدهد چگونه اخگرهای این دانش و فرهنگ به جهانِ اسلام نیز رسید ـ تا آنجا که نزدیکِ ۹۰ درسد دانشمندانِ جهانِ اسلام از ایرانزمین بودند.
شهربراز: زبان مادری مولانا جلالالدین محمد بلخی پارسی بود. وی همچنین بر عربی چیره بود و با ترکی و یونانی نیز آشنایی داشت. مولانا دربارهی آشنایی خود با زبان ترکی به روشنی چنین گفته است که نشان میدهد وی نه ترک بوده و نه ترکی میدانسته است: تو ماه تُرکی و من اگرچه ترک نیستم | دانم من این قدر که به ترکی است آب «سو».
به هر روی، در این جستار به بررسی چهار غزل مولانا میپردازم که واژههای یونانی بسیار دارند.
پارسیانجمن: زندهیاد دکتر ماهیار نوابی، در بخشِ نخستِ این جستار، به بررسیِ واژهی پارسیِ عربیپنداشتهشدهی «مدهوش» به چِمِ[=معنیِ] «بیهوش» میپردازد. در بخشِ دوم، واژهی «نیازان» را که در پارسیِ به همتایی «عاشق» است برمیرسد. در بخشِ سوم و پایانی نیز گفتاری از ایشان دربارهی «آواشناسیِ زبانِ پارسی» آمده است.
دکتر پرویز ناتل خانلری: نوروز یکی از نشانههای ملیت ماست. نوروز یکی از روزهای تجلی روح ایرانی است. نوروز برهان این دعوی است که ایران، با همهی سالخوردگی، هنوز جوان و نیرومند است.
پارسیانجمن: «آیینهی نوروز» سرودهی احمد شکیب (بزرگ امید) از چامهسرایانِ بَغلانِ خراسان است. وی در پیشگفتارِ این سروده گوید: «اگر زبانهای لاتین و یونانی باستانی فروخفتند، و اگر سانسکریت جا را برای زبانها و گویشهای امروزین تهی کرد، پارسی ماندگار ایستاد، و به گفتهی جاویدانیاد «پرویز ناتل خانلری» هنوز آن فارسیِ پهلوان است که بود. آنچه میخوانید گوشهای از سرهسرایی بدین زبان است.»
پارسیانجمن: فرهنگِ مَجمَعُالفُرس یا فرهنگِ سُروری نوشتهی محمدقاسم پورِ حاجىمحمد کاشانی در آغازِ سدهی یازدهم است. دگرسانیِ فرهنگِ سروری از فرهنگهایی همچون برهانِ قاطع در این است که نویسنده واژههای تازی و نیز واژههای سادهی پارسی را نیاورده و همچنین شیوهی خوانشِ واژهها را برنموده، و بالاتر از اینها، از واژهها نمونه یا نمونههایی از چامههای گذشتگان آورده است.
پارسیانجمن: برخی از واژههای فلسفی که ارسلانِ پوریا در این نبیگ برساخته و برایِ نخستین بار پیش نهاده است چنیناند: آزمایشگروی (empiricism)، بودهگروی (positivism)، کردارگروی (pragmatism)، مادهگروی (materialism)، مینوگروی (idealism)، مینوشناسی (ideology)، مینه (concept)، نگره (تئوری، نظریه)، نهش (موضع)، نهشته (موضوع)، نایِش (نفی)، گروهگان (جامعه).