واژه‌ی «کُرد» تا پیش از سده‌ی بیستم در ایران واژه‌ای برای نشان دادن «سبک زندگی» بود. آنچه زبان کردی نامیده می‌شود، چند زبان دگرسان و متفاوت است. کرمانجی، سورانی، گورانی، زازایی، اردلانی، کلهری، لکی و… گویش‌های یک زبان نیستند، بلکه هرکدام زبانی‌اند که دستگاه واژگانی، آوایی و دستور زبان جداگانه‌ی خود را دارند. هرکدام از این زبان‌ها خود چندین گویش کلان و ده‌ها خرده‌گویش دارند. برخی از این زبان‌ها را در دسته‌ی جنوب غربی زبان‌های ایرانی جای می‌دهند و برخی را در دسته‌ی شمال غربی. آیا می‌توان این‌ها را به جای یکدیگر آموزش داد؟

پارسی‌ویراست، که از امروز در نشانیِ (https://parsivirast.parsianjoman.org) در دسترسِ همگان است، ابزاری است هوشمند برایِ درست‌نویسی و پارسی‌سازیِ نوشتار. این سامانه با بهره‌گیری از «هوشواره‌ی زبانی»، در راستایِ پالایش و پاسداری از زبانِ پارسی گام برمی‌دارد و …

به نگر نگارنده برای «سلبریتی» به جای چهره به واژه‌ای جداسان‌تر نیاز داریم که بتواند به گونه‌ای ویژه‌تر دربردارنده‌ی معنای «سلبریتی» باشد و آن واژه می‌تواند «چهرینه» باشد که هم از واژۀ آشنای «چهره» و معناهای همپیوند آن دور نیست و هم ریخت و ساختار آن کمی با «چهره» دیگرسانی دارد.

آنچه امروز با نام «زبان نوجوانان» شناخته می‌شود، نشانه‌ای از پویایی و زایش زبانی توده‌ی مردم نیست؛ که تنها سرپوشی برای به کار بردن واژگان بیگانه و خودنماییِ برآمده از خودکم‌بینی است. این نوشته، تازش کنونیِ واژه‌های انگلیسی را با سرازیر شدنِ آزمندانه‌ی واژگان تازی در هزار سال پیش همسنجی می‌کند که زبان پارسی را به گزندهای سختی دچار کرد. در این میان، رسانه‌های فراگیر نیز به‌جای پاسداری از زبان، با گسترشِ افسارگسیخته‌ی واژه‌های بیگانه، به آلوده‌تر شدنِ زبانِ نوجوانان یاری می‌رسانند و آشکارا به زبان پارسی می‌تازند.

پایه‌گذاریِ نهادی تازه با نام «بنیاد زبان ترکی» و زدودنِ آگاهانه‌ی نام «آذربایجان» از آن، این گمان را پررنگ می‌کند که خواسته‌ی نهفته در این کار، راه دادنِ واژگان بیگانه‌ی عثمانی و باکو و نابودیِ گونه‌گونیِ گویش‌های بومیِ ایران به سود قوم‌گرایان است. افزون بر این، دادنِ جایگاهی همتراز با فرهنگستان به یک زبان محلی، نه تنها نابرابری و ستمی آشکار در برابر ده‌ها زبانِ دیگرِ در ایران پدید می‌آورد و جایگاه یگانه‌ی زبان ملی را می‌آشوبد، که با کشاندن پای زبان و کیش به سودجویی‌های گروهی، شیرازه‌ی کشور و یکپارچگیِ میهن را با گزندهایی درمان‌ناپذیر روبه‌رو خواهد کرد.

در این نوشتار، وام‌واژه‌ها به دو دستۀ «خوش‌خیم» (هماهنگ با ساختار زبان و بی‌خوشۀ واژگانی) و «بدخیم» (زورآورده، همراه با خوشۀ واژگانی و جانشینِ واژه‌های ناب) بخش‌بندی شده‌اند. نویسنده بر این باور است که می‌توان وام‌واژه‌های خوش‌خیم را روادارانه پذیرفت؛ با همه‌ این، برای پاسداری از پویایی و دستگاه واژه‌سازی زبان، باید با یافتن، زنده کردن یا ساختن برابرهای پارسی، آن‌ها را جانشین وام‌واژه‌های بدخیم کرد.

پیامدهای بی‌سوادی‌ بر کسی پوشیده نیست. انگاره‌ی ایران آینده، سرزمینی با هزاران هزار انسان بی‌مهارت و فرهنگ‌نیاموخته، جان و روان آدمی را می‌خراشد. ابوسعید ابوالخیر می‌گوید: «آدمی را از چهار چیز ناگزیر بود: اول نانی، دوم خُلقانی، سیم ویرانی،‌ چهارم جانانی» (به نقل از قابوس‌نامه).

عباس سلیمی آنگیل: واژه‌ی «افغان» و واژه‌های پیونددار با آن در شعر شاعران پیش از روزگار غزنویان دیده نمی‌شوند. واژه‌ی «افغانستان»، در معنای جاینامی در هندوستان (پاکستان امروزی)، دست‌کم در متن‌های سده‌ی هشتم هجری شاهد و نمونه دارد و ممکن است به پیش از سده‌ی هشتم هم برگردد، اما «افغانستان» در معنای امروزی، عمری کوتاه دارد. نه فقط سیستان و هرات و بلخ و بامیان و کابل و پنجشیر و… افغانستان نبودند، که حتی قندهار پشتون‌نشین هم افغانستان نامیده نمی‌شد.

گروه طالب در افغانستان در پیِ ریشه‌کن کردن زبان پارسی و تاراندنِ زوریِ پارسی‌زبانان است. شگفت آنکه سرانِ ایران و ماهانه‌بگیرانی که از خوانِ این زبان روزی می‌خورند، در برابر این بیداد خاموش مانده‌اند. نباید گذاشت سرنوشتِ تلخی که بر زبان پارسی در سمرقند و بخارا رفت، در کابل و هرات دوباره شود.

کورش جنتی:‌ جایگزین کردن واژه‌های بیگانه با واژگان پارسی (سَره‌گرایی)، تنها از سرِ نگرانی برای «کیستی» نیست؛ که بنیادی دانشی دارد و مایه‌ی پاسداشتِ ارجِ زبان، دریافتِ آسان‌تر، گسترشِ واژه‌سازی و پاسداری از دستور زبان پارسی می‌شود.