«زیست‌بوم جدید برنامه‌ی درسی دوره‌ی اول ابتدایی» طرحی است که به‌تازگی اجرا شده است. در این طرح، دست مدیرکل‌های استان‌ها و دیگر کسان بانفوذ محلی («عناصر مؤثر محلی») باز گذاشته شده تا درباره‌ی آموزش زبان‌های محلی و هرگونه آموزش دیگری تصمیم‌گیری کنند. از دیگر سو، دستورعمل این طرح چنان گنگ و ناروشن و چندپهلوست که هر برداشتی در حوزه‌ی زبان‌های محلی را ممکن می‌کند. هم‌زمانی اجرای این طرح در ایران با تنگناهای زبان فارسی در افغانستان، ناگزیر وامی‌داردمان تا عروسک‌گردان این دگرگشت‌های تمدنی را در جای دیگری بجوییم.

نگارنده برای وام‌واژۀ «اقتصاد» واژۀ پارسی و سَرۀ «هودمان» را پیشنهاد می‌کند. «هودمان» از دو بخش ساخته شده است: «هود»+ «مان». «هود» کوتاه‌شدۀ واژۀ «هوده» به معنای «نفع/ فایده» است، (چنانکه «بیهوده» معنای «بی‌فایده» دارد) و «مان» پسوند نام‌ساز است، چنانکه در «زایمان»، «ساختمان»، «گفتمان»(دیسکورس) «زادمان»(نسل) و…

بر پایۀ این واژه‌گزینی، واژۀ «سود» را می‌توان در معنای «سود بانکی/ سهام و…» ویژه کرد و برای دیگر کاربردهایی که معنایی گسترده‌تر از سود مالی را پوشش می‌دهند واژۀ «هوده» را به کار برد. چنانکه می‌توان «هوده‌های نَفانی» را به جای «منافع ملی» پیشنهاد کرد.

استان‌های دوازده‌گانه‌ی عراق در زمان ساسانیان و خلیفه‌های مسلمان:
استان «شادفیروز» یا «شاذفیروز»؛ استان «شادهرمز»؛ استان «شادقباد»؛ استان «بازیجان‌خسرو»؛ استان «شادشاپور» یا «کسکر»؛ استان «پادبهمن»؛ استان« بالا»؛ استان «اردشیر بابکان»؛ استان «زاب‌ها» یا استان «به‌دیو یاسفان»؛استان «بهقباد بالا»؛ استان «بهقباد میانه»؛ استان «بهقباد پایین»

هویت ایرانی مردم عراق تا سده‌ها پس از اسلام هنوز چشمگیر و آشکار بود. یکی از نمودهای این هویت جاینام‌های این سرزمین است. گی لسترنج گزیده‌ی کتاب‌های جغرافی‌دانانی چون ابن‌خردادبه و قدامه و مَقدسی را در کتاب خود (جغرفیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی) گردآورده است.

اگر بخواهیم جمله‌ی فرضیِ «ایل قشقایی از ده‌ها باب و صدها طایفه پدید آمده است» را به زبان فارسیِ پیش از سده‌های ششم و هفتم بگویم، به جای «ایل» و «باب» و «طایفه» چه واژه‌هایی باید به کار برد؟

ایرج افشار در کتاب خواندنی و پربار مقدمه‌ای بر شناخت ایل‌ها، چادرنشینان و طوایف عشایری ایران می‌نویسد: «ایل واژه‌ای است ترکی‌مغولی که هم به جای اسم و هم به جای صفت به کار می‌رود و معنی آن صلح، انقیاد، قوم، طایفه، ملت، رعیت و مردم می‌باشد. این لغت از عهد مغولان مکرر به کار رفته و ایلی به معنای انقیاد و متابعت نیز استعمال شده است. … لغت عشیره که مترادف ایل می‌باشد واژه‌‌ای عربی است و به معنی برادران و تبار و نزدیکان از جانب آبا (=پدران) می‌باشد و جمع آن عشایر و عشیرات است. عشیره، اسم فارسی مأخوذ از عربی به معنی خویشان و نزدیکان و تبار اهل خانه و قبیله و طایفه است.»
پرسش این است: پیش از یورش عرب‌ها و مغول‌ها به ایران، مردم این سرزمین کوچ‌نشینان را چه می‌نامیدند؟

دعوای ترکیه‌ای‌ها و چینی‌ها بر سر ایغورهای چین بارها در رایاسپهر (فضای مجازی) رخ داده است. در اینجا، یک چینی خطاب به یک ترکیه‌ای می‌نویسد:
ترکیه‌ی مدرن یک «یتیم روحی» است که از نظر تاریخی، نژادی و جغرافیایی کاملاً گم‌گشته است. آن‌ها خود را وارثان بزرگ سواران ترک می‌دانند، اما علم مدرن و تاریخ بی‌رحمانه ثابت می‌کند که آن‌ها گروهی از «هیولاهای دوخته‌شده» هستند که با پوست ترکی، خون یونانی، در خانه‌های ارمنی زندگی می‌کنند، رؤیاهای اروپایی می‌بینند، در عین حال، برای اثبات دیرینگی نژاد خود حاضر به یک آزمایش ژنتیک ساده هم نیستند.

واژه‌های «شرط»، «مشروط»، «شروط» و «شرط گذاشتن» را می‌توان در رده‌ی وام‌واژه‌های بدخیم دسته‌بندی کرد.
وام‌واژه‌ی بدخیم وام‌واژه‌ای است که جداشده دارد، یعنی همراه با خوشه‌ی واژگانی خود به زبان وام‌گیرنده اندر شده است، مانند:
منع، مانع، ممنوع، ممنوعیت، ممانعت
با پرنگری به آسیب‌های چنین وام‌واژه‌هایی برابریابی برای آنها برای واژه‌گزین اولویت دارد.
پیشنهاد من برای این خانواده‌ی واژگانی به ترتیب «اگربست»، «اگربسته»، «اگربسته‌ها» و «اگربًستن» است. امتیاز این برابرنهاده‌ها در ترانمایی (شفافیت) آنهاست.

واژه‌ی «کُرد» تا پیش از سده‌ی بیستم در ایران واژه‌ای برای نشان دادن «سبک زندگی» بود. آنچه زبان کردی نامیده می‌شود، چند زبان دگرسان و متفاوت است. کرمانجی، سورانی، گورانی، زازایی، اردلانی، کلهری، لکی و… گویش‌های یک زبان نیستند، بلکه هرکدام زبانی‌اند که دستگاه واژگانی، آوایی و دستور زبان جداگانه‌ی خود را دارند. هرکدام از این زبان‌ها خود چندین گویش کلان و ده‌ها خرده‌گویش دارند. برخی از این زبان‌ها را در دسته‌ی جنوب غربی زبان‌های ایرانی جای می‌دهند و برخی را در دسته‌ی شمال غربی. آیا می‌توان این‌ها را به جای یکدیگر آموزش داد؟

پارسی‌ویراست، که از امروز در نشانیِ (https://parsivirast.parsianjoman.org) در دسترسِ همگان است، ابزاری است هوشمند برایِ درست‌نویسی و پارسی‌سازیِ نوشتار. این سامانه با بهره‌گیری از «هوشواره‌ی زبانی»، در راستایِ پالایش و پاسداری از زبانِ پارسی گام برمی‌دارد و …

به نگر نگارنده برای «سلبریتی» به جای چهره به واژه‌ای جداسان‌تر نیاز داریم که بتواند به گونه‌ای ویژه‌تر دربردارنده‌ی معنای «سلبریتی» باشد و آن واژه می‌تواند «چهرینه» باشد که هم از واژۀ آشنای «چهره» و معناهای همپیوند آن دور نیست و هم ریخت و ساختار آن کمی با «چهره» دیگرسانی دارد.

آنچه امروز با نام «زبان نوجوانان» شناخته می‌شود، نشانه‌ای از پویایی و زایش زبانی توده‌ی مردم نیست؛ که تنها سرپوشی برای به کار بردن واژگان بیگانه و خودنماییِ برآمده از خودکم‌بینی است. این نوشته، تازش کنونیِ واژه‌های انگلیسی را با سرازیر شدنِ آزمندانه‌ی واژگان تازی در هزار سال پیش همسنجی می‌کند که زبان پارسی را به گزندهای سختی دچار کرد. در این میان، رسانه‌های فراگیر نیز به‌جای پاسداری از زبان، با گسترشِ افسارگسیخته‌ی واژه‌های بیگانه، به آلوده‌تر شدنِ زبانِ نوجوانان یاری می‌رسانند و آشکارا به زبان پارسی می‌تازند.