شهربراز: زبان مادری مولانا جلالالدین محمد بلخی پارسی بود. وی همچنین بر عربی چیره بود و با ترکی و یونانی نیز آشنایی داشت. مولانا دربارهی آشنایی خود با زبان ترکی به روشنی چنین گفته است که نشان میدهد وی نه ترک بوده و نه ترکی میدانسته است: تو ماه تُرکی و من اگرچه ترک نیستم | دانم من این قدر که به ترکی است آب «سو».
به هر روی، در این جستار به بررسی چهار غزل مولانا میپردازم که واژههای یونانی بسیار دارند.
پارسیانجمن: زندهیاد دکتر ماهیار نوابی، در بخشِ نخستِ این جستار، به بررسیِ واژهی پارسیِ عربیپنداشتهشدهی «مدهوش» به چِمِ[=معنیِ] «بیهوش» میپردازد. در بخشِ دوم، واژهی «نیازان» را که در پارسیِ به همتایی «عاشق» است برمیرسد. در بخشِ سوم و پایانی نیز گفتاری از ایشان دربارهی «آواشناسیِ زبانِ پارسی» آمده است.
دکتر پرویز ناتل خانلری: نوروز یکی از نشانههای ملیت ماست. نوروز یکی از روزهای تجلی روح ایرانی است. نوروز برهان این دعوی است که ایران، با همهی سالخوردگی، هنوز جوان و نیرومند است.
پارسیانجمن: «آیینهی نوروز» سرودهی احمد شکیب (بزرگ امید) از چامهسرایانِ بَغلانِ خراسان است. وی در پیشگفتارِ این سروده گوید: «اگر زبانهای لاتین و یونانی باستانی فروخفتند، و اگر سانسکریت جا را برای زبانها و گویشهای امروزین تهی کرد، پارسی ماندگار ایستاد، و به گفتهی جاویدانیاد «پرویز ناتل خانلری» هنوز آن فارسیِ پهلوان است که بود. آنچه میخوانید گوشهای از سرهسرایی بدین زبان است.»
پارسیانجمن: فرهنگِ مَجمَعُالفُرس یا فرهنگِ سُروری نوشتهی محمدقاسم پورِ حاجىمحمد کاشانی در آغازِ سدهی یازدهم است. دگرسانیِ فرهنگِ سروری از فرهنگهایی همچون برهانِ قاطع در این است که نویسنده واژههای تازی و نیز واژههای سادهی پارسی را نیاورده و همچنین شیوهی خوانشِ واژهها را برنموده، و بالاتر از اینها، از واژهها نمونه یا نمونههایی از چامههای گذشتگان آورده است.
پارسیانجمن: برخی از واژههای فلسفی که ارسلانِ پوریا در این نبیگ برساخته و برایِ نخستین بار پیش نهاده است چنیناند: آزمایشگروی (empiricism)، بودهگروی (positivism)، کردارگروی (pragmatism)، مادهگروی (materialism)، مینوگروی (idealism)، مینوشناسی (ideology)، مینه (concept)، نگره (تئوری، نظریه)، نهش (موضع)، نهشته (موضوع)، نایِش (نفی)، گروهگان (جامعه).
سالار سیفالدینی: حکایت زبان مادری، در اسناد یونسکو، نجات زبانهای در معرض نابودی بود. زبانهایی که «بالقوه» در معرض خطر هستند زبانهاییاند که کودکان زیادی به این زبانها صحبت نمیکنند. در ایران، گویشهای باستانی که صورتی قدیمیتر از زبان پارسیاند در معرض انقراضاند، همانند زبانهای دیلمی، تالشی و مازنی. اما مانند هر پدیده سیاسی دیگر، مسئله زبان مادری نیز به یک «ایدئولوژی» جدید در ایران تبدیل شده است.
پارسیانجمن: «علیاصغر حکمت» که ادبدانی برجسته و نویسندهای نامدار بود، نبیگی[=کتابی] دارد به نامِ «پارسیِ نغز»، که اندرش نمونههایی از سرهنویسیِ بهنجار و آیینمند را فرادست خواستاران نهاده است.
پارسیانجمن: «شاهنامه» کارنامهیِ سپندِ ایرانیانِ باستان، گرانسنگترین و پرارجترین نوشتهیِ پارسی و یکی از والاترین و بزرگترین نوشتههایِ ادبی جهان است. جز اینها، شاهنامهخوانی و شاهنامهپژوهی راهی بس شیرین است برایِ هر آن کس که خواستارِ آشناییِ ژرفپایه با تاریخ و فرهنگِ ایرانزمین و نیز پارسینویسیِ بهنجار و آیینمند است.
پارسیانجمن: در سالِ ۱۳۲۷، سید حسن تقیزاده سخنانی دربارهیِ زبانِ پارسی و تاریخِ ایرانِ باستان راند که نه تنها پشتوانهای دانشی نداشت که سخت یاوه و ایرانستیزانه هم بود؛ سخنانی همچون نبود دانش و فرهنگ و ادب در ایران باستان(!) و … . صادق هدایت که جانی ایرانی و دانشی فراخ داشت، پاسخی دانشی بدین ژاژخاییها نوشت، که پرویز ناتل خانلری آنها را سالها پس از آن چاپخش کرد.