دو نبیگ ارزشمند درباره‌ی زبان، تاریخ و فرهنگ آذربایجان و اران

  Azari

آذری یا زبان باستان آذربایجان

نوشته‌ی احمد کسروی تبریزی

نشر هزار؛ چاپ نخست (ویرایش نو)، ۱۳۸۵

سرزمین آذربایجان که از جایگاه‌های اصلی آریاییان و از کانون‌های مهم فرهنگ و زبان‌های ایرانی است تا پیش از هجوم اسکندر به ایران، «ماد خرد» نامیده می‌شد. پس از خیزش آتورپات، سردار دلیر ایرانی در برابر اسکندر، این سرزمین «آتورپاتکان» نام گرفت که نام امروزی «آذربایجان»، گونه‌ی دگرگونی یافته‌ی نام «آتورپاتکان» است.

احمد کسروی (۱۳۲۴ – ۱۲۶۹) تاریخ‌نگار، فرهنگ‌شناس و زبانشناس برجسته‌ی هم‌روزگار ما، در این کتاب با نشان دادن نمونه‌هایی از زبان و واژگان آذری، ایرانی بودن زبان آذری (زبان آذربایجانیان پیش از ورود زبان ترکی) را نشان می‌دهد و هم‌خانوادگی این زبان را با دیگر زبان‌های ایرانی همچون کردی، بلوچی، مازندرانی، تاتی، تالشی و گیلانی می‌نمایاند.

در گفتاری جداگانه، چگونگی ورود زبان ترکی به آذربایجان از دیدگاه تاریخی بررسی شده است.

آذری (چاپ ۱۳۲۵) را به گونه‌ی Pdf از «اینجا» دریافت کنید.

***

 Azarbaijan-va-Aran

آذربایجان و اران

نوشته‌ی پرفسور عنایت‌الله رضا

نشر هزار؛ چاپ نخست (ویرایش سوم به همراه عکس‌ها و نقشه‌های تاریخی آذربایجان)، ۱۳۸۵

پرفسور عنایت‌الله رضا در این کتاب به یکی از مسائل مهم تاریخی معاصر می‌پردازد: مسئله‌ی آذربایجان. در دهه‌های آغازین سده‌ی بیستم میلادی، به دنبال سرخوردگی بر آمده از شکست‌های دوران قاجار، که به جداشدن سرزمین‌هایی از پیکر ایران در شمال و شرق کشور انجامیده بود، گروهی از سیاستمداران کشور «اران» در شمال رود ارس، کشور خود را «جمهوری آذربایجان» نامیدند. این کار در آغاز تنها شگفتی دولتمردان و دانشمندان ایران را برانگیخت و رفته‌رفته، نیت سیاستمداران ارانی که تحت تاثیر ترکیه‌ی عثمانی، پروژه‌ی جعل تاریخ برای ترکی‌زبانان قفقاز و آناتولی پیش می‌بردند، روشن شد: اینان می‌کوشند چنین وانمود کنند که سرزمین آذربایجان دو پاره شده و گروهی از آذربایجانیان که در جنوب رود ارس جای دارند، باید به همراه سرزمین خود، استان همیشه ایرانی آذربایجان، به کشور «اران»، در شمال رود ارس، به پیوندند. اوج این تحرکات به روزگار اشغال ایران از سوی نیروهای متفقین (آمریکا، روسیه و انگلستان) روی داد که تشکل بیگانه ساخته‌ی «فرقه‌ی دموکرات»، با بهره از نیروی نظامی ‌روسیه، اقداماتی را برای جدا کردن آذربایجان از پیکر ایران، انجام داد.

پرفسور رضا، تاریخ‌نگار معاصر در این کتاب، با بررسی جغرافیای تاریخی ایران و قفقاز، مرزهای دو سرزمین «آذربایجان» در جنوب رود ارس و «اران» در شمال رود ارس را ترسیم می‌کند. در ادامه، او چگونگی ورود عنصر «ترک» به تاریخ، حرکت آن به غرب، و چگونگی ورود آن به آذربایجان، قفقاز و آناتولی را نشان می‌دهد.

در فصلی از این کتاب با چهره‌ی فرهنگی این سرزمین‌ها به روزگار ورود ترکان آشنا می‌شویم و از پیروزی فرهنگی آریاییان آذربایجان بر عنصر ترک آگاهی می‌یابیم. پاسخ به ادعاهای تاریخ‌نگاران پان‌ترکیست ترکیه و جمهوری آذربایجان که ادعا می‌کنند، عنصر قومی ‌ترک پیش از همه‌ی قوم‌های دیگر در این سرزمین‌ها حضور داشته است و آشنایی با دیگر قوم‌ها و ملت‌های مقیم در قفقاز و «اران»، از دیگر مطالب این کتاب است.

نویسنده در فصلی دیگر از این کتاب، روند ورود زبان ترکی به آذربایجان و تحمیل آن بر آریاییان آذربایجانی را بررسی می‌کند.

جستارهای وابسته

  • چاپِ نبیگی از فرزانه‌ی ایرانِ باستان برای نخستین‌بارچاپِ نبیگی از فرزانه‌ی ایرانِ باستان برای نخستین‌بار «گویایی ارستو» از پاول پارسی ـ فرزانه‌[=فیلسوف] و گویایی‌دان[=منطق‌دان] ایران باستان و استاد فرزانگی[=فلسفه‌ی] خسرو انوشیروان ساسانی ـ برای نخستین‌بار با گردانش بزرگمهر لقمان چاپ شد. نبیگ[=کتاب] «گویایی ارستو» دربردارنده‌ی سه گفتار از پاول پارسی (گفتار اندر گویایی ارستو، روشنایی‌نامه‌ای بر اندر پیرامونِ گزارش ارستو و پیش‌درآمدی بر […]
  • بارگیری واژه‌های نو فرهنگستان ایرانبارگیری واژه‌های نو فرهنگستان ایران فرهنگستان ایران نهادی بود که در ۲۹اردیبهشت ۱۳۱۴ برای پاسداری و پالایش زبان و دبیره‌ی پارسی به فرمان رضاشاه در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۱۴آغاز به کار و کوششهای خود را تا سال ۱۳۳۳ دنبال کرد. آن را «فرهنگستان نخست» نیز نامیده‌اند. نخستین نشست فرهنگستان ۱۲خرداد ۱۳۱۴ به فرنشینی محمدعلی فروغی، نخست‌وزیر آن هنگام، برپا شد و تا شهریور ۱۳۲۰به درازای شش […]
  • پان‌ترکان و دشمنی با زبان پارسیپان‌ترکان و دشمنی با زبان پارسی شهربراز- از آنجا که زبان پارسی یکی از عامل‌های پیونددهنده‌ی ایرانیان در طول تاریخ – به ویژه پس از اسلام – بوده است تجزیه‌طلبان و دشمنان ایران به تازگی برای رسیدن به هدف‌های شوم خود نوک حمله را به سوی زبان پارسی […]
  • پارسی را پاس می‌داریمپارسی را پاس می‌داریم ساربانا بار محمل بند سوى قلعه تاریخ‏ | سوى کاجستان سبز چامه‌‏هاى پارسى‏ | باز بگشا «نامه‌‏هاى پارسى» | ما همان چاووش‌خوانان خراسانیم‏ | مِهترى را گر به کام شیر باشد | باز بستانیم‏ | «یا بزرگى بعد ازین یا مرگ رویاروى» | این سرود کهنه را با کاروان پیوسته مى‏‌خوانیم‏ | عاشق آن سیستانى زاده عیار صفّاریم | پارسى را پاس […]
  • چهارمین شماره‌ی فصلنامه‌ی «زبان پارسی»چهارمین شماره‌ی فصلنامه‌ی «زبان پارسی» چهارمین شماره‌ی فصلنامه‌ی علمی-فرهنگی «زبان پارسی» (زمستان 92) از سوی بنیاد اجتماعی «زبان مادری» در 65 رویه در تاجیکستان به رایگان منتشر شد. دست‌اندرکاران این شماره «زبان پارسی» که به دو دبیره‌ی پارسی و سیرلیک چاپ شده،‌ زرافشان مردانوا، ظفر میرزایان، شهزاده سمرقندی، ایرج ادیب‌زاده، فیروز نبی‌یف و داریوش رجبیان هستند. […]
  • بُن‌نامه‌ی مَصدرهای زبانِ فارسی‌ دَریبُن‌نامه‌ی مَصدرهای زبانِ فارسی‌ دَری ترانه جفرودی: آماج دکتر افشار از نوشتن و گردآوری این فرهنگنامه، زنده کردن کارواژه‌هایِ زیبایِ فارسی دری و آگاهانیدَن پدیده‌یِ عقب‌نشینیِ تاریخیِ کارواژه‌هایِ ساده‌یِ پارسی در برابرِ کارواژه‌هایِ مرکب ساختگی (جَعلی) است؛ که بخشِ چشمگیری از این کارواژه‌های مرکب از یک واژه‌ی عربی و کارواژه‌‌ی کمکی فارسی ساخته […]
0

دیدگاهی بنویسید.

رایانشانی شما پخش‌ نخواهد شد.


*