دکتر محمد حیدری ملایری- زبان علمی فارسی در گرایش جدید خود بسوی توانایی و غنای بیشتر … معادل اصطلاحهای واضح علمی را میسازد. از اینرو، تنها معنایی که مثلا به مصدر «آبیدن» در علم داده شده این است: «ترکیب کردن با آب».
استاد داریوش آشوری- گرایش به سادگی زبان که با نثر سیاسی و روزنامهنویسی آغاز شد راه خود را به سوی فارسیگرایی باز کرد که گرایشی است درست. این گرایش، البته، با پدید آمدن ملتباوریِ (ناسیونالیسم) مدرن نیز مناسبت داشته است، اما بر روی هم این اثر سودمند را داشت که زبان فارسی را بر روی پایۀ اصلی و طبیعی خود برگرداند و این زبان از توش-و-توان افتاده را جانی تازه داد.
کورش جنتی- اگر زمینهی اندیشگی درخوری در میان گویشوران یک زبان وجود نداشته باشد، نوواژه هراندازه هم که سَخته و شایسته باشد بخت بالایی برای پذیرفتاری همگانی نخواهد داشت. از همین رو فراهم کردن نوشتارهایی نگریک [نظری] در راستای پرداختن به اهمیت زبان پارسی و پالایش آن، زمینه و بستر اندیشگی نیازین برای پذیرش نوواژهها را نیز فراهم میکند.
استاد داریوش آشوری- بسیاری از دشمنان واژهسازی … برآنند که باید همان واژههای بیگانه را که ایشان با آن آشنا هستند بکار برد تا ایشان به زحمت نیفتند. این گروه هوادار واژههای «بینالمللی» هستند. اما هرکس که به جد با کار زبان و بویژه نوشتن سر – و – کار داشته باشد، میداند که چنین حکمهایی تا چه حد نارساست.
دکتر محمد حیدری ملایری- در پارسی واژهای هست که در بسیاری گویشها به کار میرود ولی در زبان رسمی دیده نمیشود. این واژه «آلِش» (āleš) است به چمارِ (معنی) «عوض، بدل».
استاد داریوش آشوری- آشفتگی کار زبان خود بازتابی است از آشفتگی کار جهان ما. جهانی بسامان زبانی بسامان دارد، زیرا زبان آیینه است و در خود بازمینمایاند که هر قومی در چه جهانی به سر میبرد و نسبت او با همه چیز – در میان زمین و آسمان و فراسوی آسمانها – چگونه و در چه مرتبهای است …
شهربراز- در زبان پارسی برای واژهی عربی «جهنم»، برابرِ «دوزخ» به کار میرود؛ اما از نگرِ باوری، این دو واژه بسیار از هم دورند. از این رو نخست به ریشهشناسی آن دو میپردازم و سپس به برخی باورهای در پیوند با آنها اشاره میکنم.
* زبان تازی، گرفتار کالبدهاست و اندیشه را نیز ناگزیر در همان مرز گرفتار کرده. * سازههای زبان تازی، گویایی سازههای زبانهای هندواروپایی را ندارند. * واژگان تازی به انگیزه نبودن نوآوری هر کدام با چند چم بار شدهاند که زبان را گنگ کرده.
استاد محمد حیدری ملایری- «ازداییدن» از فارسی میانه azd «اطلاع، اعلام، معلوم، دانسته» و azdēnidan «اطلاع دادن، آگاه کردن»، از فارسی باستان azdā «دانسته» و اوستایی azdā «دانسته، معلوم» میآید.
«فرهنگ رشیدی» در سال 1064 ق. در هندوستان به خامهی «عبدالرشید پسر عبدالغفور حسینی مدنی تتوی» از مردم تته سند نوشته شده است. واژگان آمده در فرهنگ رشیدی از پژوهش در نوشتهها و چامههای کهن پارسی برگزیده شدهاند و از این نگر، این فرهنگ از برجستهترین فرهنگها در این زمینه به شمار میآید.