در حال حاضر تقریباً زبان درى زبان رسمى افغانستان است و مردم با درى مینویسند، شعر مىگویند یا داستان مىنویسند و حتى کوشش داریم این زبان را شستهتر و رفتهتر بسازیم و واژههاى بیگانه حتى واژههاى زبانهاى دیگر افغانستان که در آن وارد شده، بیرون کنیم و جانشین آنها واژههاى ناب درى بسازیم.
ایدئولوژی حاکم در دوران شوروی، صدرالدین عینی را یکی از بنیانگذارانِ الفبای لاتین و پیریلیک در تاجیکستان معرفی میکرد. بسیاری هم به این پندار وقع نهادند و باور کردند؛ غافل از این که «بنیانگذارِ» الفباهای بیگانه در تاجیکستان حتا یک اثر یا نامۀ خود را به خطی جز پارسی ننگاشته است و در واقع، از مخالفانِ خاموشِ تغییر الفبا در پایانِ دهههای 1920 و 1930 بوده است. تغییر الفبا پدیدهای شوروی بود که در تمام سرزمینهای مسلماننشینِ امپراتوری اتفاق افتاد و …
سامان حسنی- اندر چرایی پارسیگویی و پارسینویسی باید گفت که یکی از هدفهای این کار، آسان کردن نگارش زبان پارسی است. نگارش زبان پارسی بسیار آسانتر از دیگر زبانهاست. آنچه آن را دشوار کرده، وامواژهها، واکها و نشانههای زبان عربی است که در نگارش آن راه یافته است. در این جستار این دشواریها را بررسی میکنیم و میکوشیم برای آن چارهای بیابیم. نخست به واکها میپردازیم.
جایزهی امسال «بنیاد منوچهر فرهنگی» در تاجیکستان به «دادخدا سیمالدّیناف»، پژوهشگر و استاد دانشگاه در زبان و ادب ایران باستان، هموند [عضو] اکادمی علوم تاجیکستان و فرنشین [رئیس] بخش همگونی واژهها در آکادمی علوم و حکومت تاجیکستان داده شد.
فرهنگستان ایران نهادی بود که در ۲۹اردیبهشت ۱۳۱۴ برای پاسداری و پالایش زبان و دبیرهی پارسی به فرمان رضاشاه در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۱۴آغاز به کار و کوششهای خود را تا سال ۱۳۳۳ دنبال کرد. آن را «فرهنگستان نخست» نیز نامیدهاند. نخستین نشست فرهنگستان ۱۲خرداد ۱۳۱۴ به فرنشینی محمدعلی فروغی، نخستوزیر آن هنگام، برپا شد و تا شهریور ۱۳۲۰به درازای شش سال در زمینهی پاسداری و پالایش زبان پارسی کوشید. بخشی از دستاوردهای آن در این دفترِ «واژههای نو» چاپ شده است.
محمد عشوری- این واژگان كه در خواندن و نوشتن دشواری میزایند، چهرهی زبان را میآلایند و بزرگتر از همه دستور زبان را میگسلانند و بیاعتبار میگردانند، نام دژواژه را میسزند كه مفهوم واژهی گزاینده و دشمن دارد.
«واژهنامهی فلسفی» (فارسی، عربی، انگلیسی، فرانسه، پهلوی، یونانی و لاتین) نوشتهی زندهیاد دکتر «سهیل محسن افنان» است که در بیروت چاپ شده و اینک «پارسیانجمن» شادمان است که نسخهای از این نسک ارزشمند را به خوانندگان خود پیشکش میکند.
شهربراز- سهیل افنان از یک سو از جامعهی بهاییان رانده شده بود و از سوی دیگر در میان ایرانیان به خاطر پیوند خانوادگی با بنیادگذار بهاییت، ترجیح داده میشود که او عرب و لبنانی باشد. باید به آثار سهیل افنان به خاطر آنچه گفته شده است و نه به خاطر آن که گفته است توجه بیشتری کرد.
«فرهنگ واژههای فارسی در زبان عربی»، نوشتهی «محمدعلی امام شوشتری» (زادهی ۱۲۸۱ و درگذشتهی ۱۳۵۱ خورشیدی) است. همانگونه که از نام این نبیگ [=کتاب] برمیآید، گوشهای از پرتوافکنیهای زبان و ادب پارسی در زبان عربی را آنهم به گونهای دانشی و مستند مینمایاند که از نگر ریشههای بسیاری از واژهها در این دو زبان ارج فراوانی دارد.
امیرحسین اکبری شالچی- بازیافتن واژههای سره در گویش تاجیکی کار سادهای نیست؛ چون سرهجو هنگام پژوهش گفتار تاجیکان، بهجای شنیدن واژگان سره، صدها و هزاران واژهی روسییی را میشنود که بسیاریشان بیآنکه نیازی ویژه به آنها باشد، به گویش تاجیکی راه یافتهاند و در آن جا افتادهاند. بههرروی آنچه من در اینجا به دست میدهم، برخی از واژههای سرهای است که در گویش تاجیکی به کار میرود و میتوان کاربرد آنها را به دیگر پارسیزبانان پیشنهاد کرد.