عباس سلیمی آنگیل (دبیر کارگروه آسیبشناسی پارسیانجمن): این زبانزد «سال به سال، دریغ از پارسال» را در این چند روزِ زندگی با تن و جان خویش دریافتیم. آخرین مایهی این دریغناکی خبرهای ناگواری است که از بازماندگان از تحصیل به گوش میرسد.
آمار بازماندگان از تحصیل در دو سال گذشته چندان روشن نیست. واپسین آماری که رسانههای رسمی اعلام کردهاند، به سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ برمیگردد که وضعیت اقتصادی بسیار بهتر از امروز بود و بهای دلار کمتر از ۶۰ هزار تومان. بر پایهی این آمار، در سال تحصیلی یادشده، ۹۲۸ هزار و ۷۲۹ کودک از تحصیل بازماندهاند. (بنگرید به اینجا)
آمار کلی و کشوری سالهای پسین در جایی دیده نمیشود. آمارهایی جزئی و پراکنده از برخی پایهها یا برخی شهرها وجود دارد، اما از آمار کشوری خبری نیست. شاید به سبب بازخوردهای اجتماعی آمار سال ۱۴۰۳-۱۴۰۲ بود که دیگر آمار کشوری منتشر نشد. بیشتر رسانههایی هم که از آمار ۱۴۰۵ سخن میگویند، در پایان به همین آمار پیشین بازبُرد میدهند.
خبرگزاری خبرآنلاین به پژوهشی به نام «تحلیل تطبیقی نرخ پوشش واقعی تحصیلی استانهای کشور طی سالهای ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۴» بازبرد میدهد و مینویسد: «بر اساس دادههای مرکز آمار ایران، اگرچه نرخ پوشش واقعی در مقطع ابتدایی با ثبت رقم ۹۷.۸ درصد در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ در سطحی مطلوب و نزدیک به همگانی قرار دارد، اما نوسانات معکوس دو سال اخیر نشان از توقف روند بهبود در این مقطع دارد. صباغی براساس تحقیقات خود، تاکید می کند که چالش اصلی نظام آموزشی در مقاطع متوسطه اول و دوم عیان میشود؛ جایی که شاخصها دستخوش افتی مستمر بوده و نرخ پوشش متوسطه اول به ۸۹.۴ درصد و متوسطه دوم به ۷۹.۲ درصد سقوط کرده است.» (بنگرید به اینجا)
این پژوهش هم به آمار کلی بازماندگان از تحصیل در ۱۴۰۴-۱۴۰۵ اشارهای نکرده است. با توجه به بحران اقتصادیای که از زمستان ۱۴۰۴ آغاز شده است، بازماندگان از تحصیل بیگمان بیشتر از گذشته شدهاند.
چندی پیش سخنان یکی از بازرسان آموزشوپرورش که خبر از «ترک تحصیل ۷۰ دانشآموز در مدرسهای ۳۰۰ نفره» میداد، دست به دست میچرخید. با یک حساب سرانگشتی میشود نتیجهای نسبی گرفت:
اگر در روزگاری که بهای دلار کمتر از ۶۰ هزار تومان بوده نزدیک به یک میلیون نفر از آموزش بازمیمانند، در روزگاری که دلار ۲۲۰ هزار تومان را پشت سر گذاشته و دواسبه میتازد، چند نفر بازخواهند ماند؟
قانون چه میگوید؟
بر پایهی قانون اساسی جمهوری اسلامی و نیز بر پایهی اعلامیهی جهانی حقوق بشر، دولت وظیفههایی دارد:
«اصل ۳۰ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران: «دولت موظف است وسایل آموزشوپرورش رایگان را برای همه ملت تا پایان دورهی متوسطه فراهم سازد و وسایل تحصیلات عالی را تا سر حد خودکفایی کشور بهطور رایگان گسترش دهد.»
ماده ۲۶ اعلامیهی جهانی حقوق بشر، بند ۱:
«هر کس حق دارد که از آموزشوپرورش بهرهمند شود. آموزشوپرورش لااقل تا حدودی که مربوط به تعلیمات ابتدایی و اساسی است باید مجانی باشد. آموزش ابتدایی اجباری است. آموزش حرفهای باید عمومیت پیدا کند و آموزش عالی باید با شرایط تساوی کامل به روی همه باز باشد تا همه، بنا به استعداد خود، بتواند از آن بهرهمند گردند.»
در این سالها، کمتر مدرسهی دولتیای بوده که به بهانههای گوناگون از دانشآموزان پول نستانده باشد. بماند که میان مدرسههای پولی (غیرانتفاعی!) و مدرسههای دولتی هیچگونه همانندیای نمانده است. اما آنچه در این روزها میگذرد داستانی دیگر است. به نظر میرسد این کودکان برای آنکه عصای دست خانواده باشند، ناگزیر باید به کاری سرگرم شوند. در یکی از بحرانیترین اقتصادهای جهان، حتی مدرسهی رایگان هم برای بسیاری از خانوادههایی هزینهزاست؛ چراکه نانآور بودن در چنین روزگاری به خویشکاری فرزندان، بهویژه پسران، تبدیل میشود.
پیامدها
پیامدهای این بیسوادیها بر کسی پوشیده نیست. انگارهی ایران آینده، سرزمینی با هزاران هزار انسان بیمهارت و فرهنگنیاموخته، جان و روان آدمی را میخراشد. ابوسعید ابوالخیر میگوید: «آدمی را از چهار چیز ناگزیر بود: اول نانی، دوم خُلقانی، سیم ویرانی، چهارم جانانی» (به نقل از قابوسنامه).
گروهی که در نان و خُلقان (تنپوش) خود بمانند، به ویران (سرپناه) هم نخواهند اندیشید، چه رسد به جانان؛ چه این جانان دلدار باشد و چه جامعهای آباد و آزاد و سرزنده.
گرفتاریهای این سرزمین به هم گره خورده است و جداجدا حل نخواهد شد. کار از پند و اندرز نیز گذشته و همه چیز آشکار است.
آگاهی: برای پیوند با ما میتوانید به رایانشانی azdaa@parsianjoman.org نامه بفرستید. همچنین برای آگاهی از بهروزرسانیهای تارنما میتوانید هموندِ رویدادنامه پارسیانجمن شوید و نیز میتوانید به تاربرگِ ما در فیسبوک یا تلگرام یا اینستاگرام بپیوندید.
جستارهای وابسته
افغان کیست و افغانستان کجاست؟ عباس سلیمی آنگیل: واژهی «افغان» و واژههای پیونددار با آن در شعر شاعران پیش از روزگار غزنویان دیده نمیشوند. واژهی «افغانستان»، در معنای جاینامی در هندوستان (پاکستان امروزی)، دستکم در متنهای سدهی هشتم هجری شاهد و نمونه دارد و ممکن است به پیش از سدهی هشتم هم برگردد، اما «افغانستان» در معنای امروزی، عمری کوتاه دارد. نه فقط سیستان و […]
خورهای به نام طالب گروه طالب در افغانستان در پیِ ریشهکن کردن زبان پارسی و تاراندنِ زوریِ پارسیزبانان است. شگفت آنکه سرانِ ایران و ماهانهبگیرانی که از خوانِ این زبان روزی میخورند، در برابر این بیداد خاموش ماندهاند. نباید گذاشت سرنوشتِ تلخی که بر زبان پارسی در سمرقند و بخارا رفت، در کابل و هرات دوباره […]
قطبنمای راه واژهسازان عباس سلیمی آنگیل: کموبیش، هیچکدام از واژههایی که خوشساخت یا ترانما نبودهاند و یا بر پایهی دستور زبان فارسی ساخته نشدهاند، بخت پذیرش و ماندگاری هم نداشتهاند. این همان نکتهی باریکتر از مویی است که واژهسازان باید آن را پیش چشم بدارند. واژههای پذیرفتهشده، بهویژه واژههایی که در آغاز بر سرشان درگیری و ناهمداستانی بود (مانند […]
پیشهواژههای آجرپزان عباس سلیمی آنگیل: فرهنگِ شماری از پیشهها نوشته شده و در دسترس است، همچون فرهنگ دوزندگان، کفشدوزان، دباغان و... اما واژههای بسیاری در پیشههای گوناگون هست که هنوز جایی ثبت نشدهاند. یکی از آنها، واژهها و اصطلاحات صنعت آجرپزی است.
صنعت آجرپزی در ایران پیشینهای دورودراز دارد. برای نمونه، آجرهای نیایشگاه چغازنبیل هنوز هم میتواند […]
آنکه آموخت و نکرد (نگاهی به ویراست تازهی دستور خط فارسی) عباس سلیمی آنگیل: پس از اینکه این کتاب در وبگاه فرهنگستان برای بارگیری گذاشته شد، نقدهای بسیاری دربارهاش نوشتند و خردهها گرفتند درست و نادرست. شمار بالای نقدها و بررسی همهی سویههای کتاب، من را از نوشتن بازداشت. در اینجا میخواهم از چشماندازی دیگر به این کتاب بنگرم؛ از این چشمانداز که خود نویسندگان و ویراستاران این کتابچه تا چه […]
شهر هرت عباس سلیمی آنگیل: «نهاد» و «نهان» دو واژهی فارسیاند که واگویهی استانبولی آنها «نیهاد» و «نیهان» میشود. سریالهای تلویزیونی ترکیهای، اگرچه قصهای نو یا نگاهی ویژهای ندارند و بهحق آبکی شمرده میشوند، به یاری سیاستهای فرهنگی این چهار دهه چنان شیفتگانی در ایران دارند که امروزه «نیهاد» و «نیهان» (با واگویهی استانبولی) دو نام […]
دیدگاهی بنویسید.