پارسیانجمن: در جستارِ زیر «حسین نوین رنگرز»، استاد دانشکدهی زبان و ادبیاتِ پارسی دانشگاهِ محققِ اردبیلی، نویسنده و پژوهشگرِ زبان و تاریخ، بر پایهی دبیزههایی (سندهایی) استوار و پرشمار نشان میدهد که زبانِ مردمِ آذربایجان دستِ کم تا زمانِ شاهِ عباسِ صفوی زبانِ آذری بوده که یکی از گویشهای پارسی است و پیشینهی زبانِ ترکی در آذربایجان و ترکزبان شدن مردمانِ آن به کمتر از چهار سده میرسد.
اگرچه جاافتادن نوواژهها در زبانِ دانش آسانتر از جاافتادن آنها در زبان همگانی است؛ ولی زبان روزانه مردم نیز برای سبکبار شدن از زیر انبوه وامواژههای آسیبرسان از کاربست رویکردهای پیشروانه بینیاز نیست. فرهنگستان میتواند دستاوردهای واژهگزینی را به گونهای متعادلتر توزیع کند تا زبان روزانه نیز سهم شایستۀ خود را از کنشگریهای واژهگزینانه دریافت کند.
پارسیانجمن: زبانِ پارسی درایشی(نفوذی) بسیار در زبانِ ترکی، به ویژه ترکیِ عثمانی، داشته است، تا آن جا که اندریافتِ تاریخِ این زبانِ بی دانستنِ پارسی کاری است کموبیش نشدنی. از سویی دیگر، زبانِ پارسی، سالهایی بیشمار، زبانِ مردمانِ کوچهوبازار، دیوانیان، دانشمندان، سررشتهداران و … در آناتولی بوده و اندریافتِ تاریخِ این مردمان و آن چه که برِ آنان رفته است بی دانستنِ پارسی شدنی نمینماید.
پارسیانجمن: در این جُستار استاد عبدالحسین آذرنگ به پرسشهایی چونان «ویرایش/ ویراستاری از چه زمانی در ایران به کار گرفته شده است؟»، «آیا ایرانیان با دانش و هنر ویرایش آشنایی نداشتهاند و آن را از دیگران آموختهاند؟» و … پاسخهایی روشن میدهد.
پارسیانجمن: در سخنانِ زیر دکتر ماشااله آجودانی با گواههایی استوار و تاریخی روشن میکند که سالها پیش از آمدنِ رضاشاه زبانِ پارسی زبانِ سراسری و رسمیِ ایران بوده و همهی روزنامهها در زمانِ قاجاران خودبهخود به زبانِ پارسی چاپ و پخش میشدهاند و این گزینشِ تاریخیِ مردمِ ما بوده است و نه «قلدری» این فرمانروایی یا آن فرمانروایی.
پارسیانجمن: «فرهنگِ تازی به پارسی» گردآوردِ استادِ زندهیاد بدیعالزمان فروزانفر، چاپ شدهی فرهنگستان به سالِ ۱۳۱۹، است. این فرهنگ، اگر بهترین نباشد، بیگمان یکی از بهترین فرهنگهایی است که در این زمینه نوشته شده است، ولی دریغ که در پیِ رخدادِ شومِ شهریورِ ۱۳۲۰ و تازشِ ویرانگرانهی بیگانگان به ایران و فروپاشیِ شیرازهی کشور و بسته شدنِ فرهنگستان، دنبالهی این فرهنگ نیز پی گرفته نشد و کارِ آن برایِ همیشه بر زمین ماند.
پارسیانجمن: این «ظفرنامه» نامهای است که «گوبیند سینگ» از پیشوایانِ آیینِ سیک، سیسد و اندی سالِ پیش، به «اورنگزیب»، فرمانروای هند، نوشته و در آن پس از درودگویی و … اورنگزیب را بازخواست کرده که چرا پس از سوگند به قرآن پیمان شکسته و دست به کشتارِ هندوان و سیکان زده است.
پارسیانجمن: زندهیاد مشکور کوشیده است تا از راهِ این فرهنگ آن واژههای ایرانی را که از راهِ زبانهای سامی به عربی اندر شدهاند روشن سازد.
پارسیانجمن: واژهی «دانشگاه» واژهای کهن در زبانِ پارسی است و در نِبیگهایی (کتبی) همچون «آیینِ اکبری» که به روزگارِ اکبرشاهِ بزرگ در هندوستان نوشته شده، آمده است. با پشتونسازیِ برنامهمند در افغانستان و پیروِ پارسیستیزیِ سررشتهدان آن کشور، زمانی دراز است که گفتوگو بر سر کاربردِ واژههای دانشگاه و پوهنتون در این کشور داغ است تا آن جا که اگر کسی امروزه از واژهی دانشگاه در آن جا بهره گیرد، خشکاندیشان کمترین سزایش را لتوکوب شدن میدانند!
از دفتر شما برای من دعوتنامهیی ارسال شده بود که در جشن نوروز در تاجیکستان حضور یابم، من با وجود آنکه عشق عمیقی به جغرافیای زبان پارسی دارم و «از شام تا به کاشغر، از سند تا خجند» را وطن خویش میپندارم؛ از بابت اعتراضی که نسبت به بیرنگ شدن فرهنگ مکاتبتی زبان پارسی در تاجیکستان داشتم، جگر زیر دندان گرفتم و به تاجیکستان نیامدم. آخر مگر میشود در سرزمین استاد شاعران زبان پارسی بروم و ندانم در لوحههای شهریاش با چه زبانی چه نوشتهاند؟