دسته: سرگذشت زبان پارسی

«زیست‌بوم جدید برنامه‌ی درسی دوره‌ی اول ابتدایی» طرحی است که به‌تازگی اجرا شده است. در این طرح، دست مدیرکل‌های استان‌ها و دیگر کسان بانفوذ محلی («عناصر مؤثر محلی») باز گذاشته شده تا درباره‌ی آموزش زبان‌های محلی و هرگونه آموزش دیگری تصمیم‌گیری کنند. از دیگر سو، دستورعمل این طرح چنان گنگ و ناروشن و چندپهلوست که هر برداشتی در حوزه‌ی زبان‌های محلی را ممکن می‌کند. هم‌زمانی اجرای این طرح در ایران با تنگناهای زبان فارسی در افغانستان، ناگزیر وامی‌داردمان تا عروسک‌گردان این دگرگشت‌های تمدنی را در جای دیگری بجوییم.

استان‌های دوازده‌گانه‌ی عراق در زمان ساسانیان و خلیفه‌های مسلمان:
استان «شادفیروز» یا «شاذفیروز»؛ استان «شادهرمز»؛ استان «شادقباد»؛ استان «بازیجان‌خسرو»؛ استان «شادشاپور» یا «کسکر»؛ استان «پادبهمن»؛ استان« بالا»؛ استان «اردشیر بابکان»؛ استان «زاب‌ها» یا استان «به‌دیو یاسفان»؛استان «بهقباد بالا»؛ استان «بهقباد میانه»؛ استان «بهقباد پایین»

هویت ایرانی مردم عراق تا سده‌ها پس از اسلام هنوز چشمگیر و آشکار بود. یکی از نمودهای این هویت جاینام‌های این سرزمین است. گی لسترنج گزیده‌ی کتاب‌های جغرافی‌دانانی چون ابن‌خردادبه و قدامه و مَقدسی را در کتاب خود (جغرفیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی) گردآورده است.

اگر بخواهیم جمله‌ی فرضیِ «ایل قشقایی از ده‌ها باب و صدها طایفه پدید آمده است» را به زبان فارسیِ پیش از سده‌های ششم و هفتم بگویم، به جای «ایل» و «باب» و «طایفه» چه واژه‌هایی باید به کار برد؟

ایرج افشار در کتاب خواندنی و پربار مقدمه‌ای بر شناخت ایل‌ها، چادرنشینان و طوایف عشایری ایران می‌نویسد: «ایل واژه‌ای است ترکی‌مغولی که هم به جای اسم و هم به جای صفت به کار می‌رود و معنی آن صلح، انقیاد، قوم، طایفه، ملت، رعیت و مردم می‌باشد. این لغت از عهد مغولان مکرر به کار رفته و ایلی به معنای انقیاد و متابعت نیز استعمال شده است. … لغت عشیره که مترادف ایل می‌باشد واژه‌‌ای عربی است و به معنی برادران و تبار و نزدیکان از جانب آبا (=پدران) می‌باشد و جمع آن عشایر و عشیرات است. عشیره، اسم فارسی مأخوذ از عربی به معنی خویشان و نزدیکان و تبار اهل خانه و قبیله و طایفه است.»
پرسش این است: پیش از یورش عرب‌ها و مغول‌ها به ایران، مردم این سرزمین کوچ‌نشینان را چه می‌نامیدند؟

گروه طالب در افغانستان در پیِ ریشه‌کن کردن زبان پارسی و تاراندنِ زوریِ پارسی‌زبانان است. شگفت آنکه سرانِ ایران و ماهانه‌بگیرانی که از خوانِ این زبان روزی می‌خورند، در برابر این بیداد خاموش مانده‌اند. نباید گذاشت سرنوشتِ تلخی که بر زبان پارسی در سمرقند و بخارا رفت، در کابل و هرات دوباره شود.

عباس سلیمی آنگیل: کم‌وبیش، هیچ‌کدام از واژه‌هایی که خوش‌ساخت یا ترانما نبوده‌اند و یا بر پایه‌ی دستور زبان فارسی ساخته نشده‌اند، بخت پذیرش و ماندگاری هم نداشته‌اند. این همان نکته‌ی باریک‌تر از مویی است که واژه‌سازان باید آن را پیش چشم بدارند. واژه‌های پذیرفته‌شده، به‌ویژه واژه‌هایی که در آغاز بر سرشان درگیری و ناهم‌داستانی بود (مانند دانشگاه و دادگستری و…)، هرکدام قطب‌نماهایی هستند که راه درست واژه‌سازی را می‌نمایند.

پارسی‌انجمن: «تاریخِ مختصرِ زبانِ فارسی» نوشته‌ی دستور (دکتر) محسنِ ابوالقاسمی است. او به سادگی و گزیدگی به پیشینه‌ی زبانِ پارسی که دنباله‌ی زبانِ پارسیِ میانه که آن نیز به دنباله‌ی پارسیِ باستان است پرداخته و چنین، گزارشی کوتاه از تاریخِ زبانِ پارسی که از کهن‌ترین زبانهای زنده‌ی جهان است، به دست داده.

 فرهنگستان ایران با عضویت گروهی از دانشمندان و ادیبان و دو تن از سران ارتش در سال ۱۳۱۴ آغاز به کار کرد و مهم‌ترین کار آن برابریابی برای واژه‌های بیگانه بود که شامل برگرداندن نام برخی از وزارتخانه‌ها به فارسی نیز می‌شد. در این گزارش کوتاه، با نگاهی به برخی از اسناد فرهنگستان ایران، پیشنهادها و برابریابی‌های فرهنگستان رضاشاهی را برای نام ساختارها و دستگاه‌های اداری بررسی کرده‌ایم‌.

مهدی تدینی:‌ «مردمی‌ترین» مدرسه‌ای که در ایران ساخته شد، بدون کمک علمای دین و نهادهای دولتی، مدرسۀ رشدیه بود. پرسشم این است که رشدیه در مدرسه‌هایی که در ایروان و تبریز ساخت، «به» چه زبانی تدریس می‌کرد؟ روزی که رشدیه مدرسه‌اش را در ایروان تأسیس کرد، آن کسی که قرار بود نیم‌قرن بعد رضاشاه شود، طفلی چهار پنج ساله بود. آیا رشدیه دچار شووینیسم بود؟ ایرانشهری و ناسیونالیست بود؟ شاید هم زنده‌یاد رشدیه چهل سال قبل از موسولینی فاشیست بوده! چنین حرف‌هایی حتی در قالب طنز هم شرم‌آور است. رشدیه همان کاری را کرد که از گذشته‌های دور در ایران می‌شد.

غالیه قمبربیکوا (سراستاد خاورشناسی در دانشگاه ملی فارابی قزاقستان): زبان پارسی همچنان در جایگاه زیباترین زبان خاورزمین خواهد درخشید. آثار سخنوران پارسی‌گو همیشه توجه پژوهشگران سراسر جهان را به خود جلب خواهند کرد، چون آنها به موضوع‌هایی پرداخته بودند که امروز هم مطرح است و تازگی دارد.

در این گفت‌وگوی حشمت رئیسی با گارنیک آساتوریان، او به پدیده‌ی قوم‌گرایی در ایران و موضوع زبان مادری می‌پردازد و در آغاز روشن می‌کند که بسیاری از دیدگاههای کژی که درباره‌ی ایران هست به علت سوء تفاهم در اصطلاحاتی مانند اقلیت/ اکثریت، قوم و … است.