زندهیاد دکتر محمد امین ریاحی: زبان فارسی در آسیای صغیر چندین سده زبان رسمی بود و طبقۀ مبرز بدان سخن میگفتند و شعر میسرودند و کتاب مینوشتند. نامهنویسی به فارسی بود، وعظ و تدریس به فارسی بود، و در آن دیار، هزاران نسخه از متنهای فارسی را استنساخ کردهاند. اینها همگی اسناد گویایی از نفوذ زبان فارسی در آن سرزمین است. نفوذ فارسی منحصر به قلمرو آسیایی عثمانی نبود و در در ممالک جنوب شرقی اروپا نیز رواج داشت.
پرسش: آیا بهراستی «ادب» فارسی است؟ «نزاکت» از «نازک» گرفته شده است؟ و پسوند «یه» در واژههایی چون نظریه، رویه، زعفرانیه و … آیا پسوندی پارسی است؟
بزرگمهر لقمان: «فرهنگ روایت دینی» نوشتهای پارسی از سال ۱۰۲۳ یزدگردی (۱۶۵۴ ترسایی) است. «منوچهر سنجانا» -نویسندهی آن- پارسی را خوب نمیدانسته و گویا برای یادگیری خود این فرهنگواره را فراهم آورده است.
هر چند کار سنجانا پر از از بدخوانی و بدگیری است و برخی از واژهها را درست نخوانده یا درست اندر نیافته، لیک فرهنگهایی از این دست، نشانگر آیین فرهنگنویسی در بخشی از گسترهی شهرآیینی ایرانی (گجرات) و نیز پیوند بهدینان آن پهنه با زبان پارسی در سه-چهار سدهی پیش است.
پرسش: چندیپیش رجب طیب اردوغان گفت: «ترکی قادر به بیان فلسفه نیست!» خیلیها بر او خرده گرفتند از جمله ملیگراها… خوب حق با این مرد بود. ترکی زبان فلسفه نبوده و نیست. فارسی هم همینطور!
عبدالحی سحر: زبان فارسی در شبهقارۀ جنوب آسیا دستِکم هشت تا نُه سده پیشینه دارد. در پاکستان هم، که در روزگار گسترش فرهنگ اسلامی در شبهقاره بهوجود آمد، تا سدۀ سیزدهم هجری زبان فارسی بهدرازای هفت سده دارای پیشینۀ رسمی، علمی، ادبی، و اداری بودهاست.
«هویت ایرانی و زبان فارسی» نوشتهی شاهرخ مسکوب است. مسکوب بر این باور است که زبان فارسی و تاریخ ملی ایرانزمین دو بنیادیاند که ایرانیان را از حل شدن در امت اسلامی و نیز عربشدن نگه داشت. به گفتهی وی: «درست بر همین دو عامل، هویت ملی یا قومی خود را بنا کردیم. یکی (تاریخ)، پشتوانه، توشهی راه و تکیهگاهمان بود و دیگری (زبان)، شالوده، پایگاه و جانپناه، حصاری که در آن ایستادیم.»
فرهاد قربانزاده: «پیکرهی فارسی روز» پیکرهای است دربردارندهی متنهای معاصر فارسی که به سرپرستی نگارنده در انتشارات تیسا تهیه شده و دربردارندهی ۱۲۷ متن فارسی است. این پیکره برای تألیف اثری با عنوانِ احتمالی «فرهنگ فارسی روز» گردآوری شده و برمبنایِ آن نرمافزاری ویژهی فرهنگنویسی با عنوان پِرلِکس[۱] طراحی و آماده شدهاست.
